Alarmantni porast pertusisa u Srbiji: Više od 1300 slučajeva u 2023, vakcinacija ključna za zaštitu dece

Porast pertusisa u Srbiji

Dolaskom jeseni i zime raste rizik od respiratornih infekcija, među kojima je i pertusis, poznat kao veliki kašalj. Ova bolest je nekada bila skoro potpuno iskorenjena zahvaljujući vakcinaciji, međutim, u Srbiji je došlo do dramatičnog porasta slučajeva. Dok je 2021. i 2022. godine registrovano samo po 5 bolesnika, 2023. godina donosi čak 1.342 registrovana slučaja, a samo u januaru 2024. bilo je 253 novih. Najugroženija grupa su tinejdžeri i adolescenti između 10 i 20 godina, a nažalost, početkom 2023. preminule su četiri bebe mlađe od tri mjeseca.

Uzroci smanjenog obuhvata vakcinacije

Prema dr Nevenki Raketić, jedan od glavnih razloga za odlaganje ili odbijanje vakcinacije je nerazumevanje važnosti vakcinisanja protiv bolesti koja se smatra da je nestala. Vakcinacija u Srbiji počela je 1961. godine i tada je broj obolelih gotovo sveden na nekoliko slučajeva godišnje. Kada vakcinacija obuhvati više od 95% populacije, uspostavlja se kolektivni imunitet koji štiti i one koji nisu vakcinisani. Međutim, pandemija Covid-19 i sumnja roditelja doveli su do smanjenja obuhvata vakcinacije i ponovnog pojavljivanja bolesti kod dece.

Vakcinacija i njena primena

U skladu sa Kalendarom obavezne imunizacije, vakcinacija protiv pertusisa započinje kod beba sa dva mjeseca, petovalentnom vakcinom koja štiti i od tetanusa, difterije, poliomijelitisa i Hib meningitisa. Tri doze u prve šest mjeseci života daju se sa razmakom od najmanje četiri nedelje. Nakon toga slede revakcinacije – prva godinu dana nakon treće doze i druga pre polaska u školu četvorovalentnom vakcinom koja i dalje sadrži komponentu protiv pertusisa.

Simptomi i komplikacije velikog kašlja

Pertusis se prenosi kapljičnim putem, putem kašlja, kijanja ili govora. Početni simptomi podsećaju na prehladu, sa curenjem nosa i kašljem, koji nakon nedjelju-dvije postaje intenzivan, neprestan i može dovesti do povraćanja i prekida disanja, naročito kod dece. Karakterističan "whoop" zvuk pri udahu je prepoznatljiv znak bolesti. Komplikacije uključuju pneumoniju, konvulzije i encefalopatiju kod mlađe dece, dok stariji mogu imati povrede zbog jakog kašlja. Kašalj može trajati i do tri mjeseca, zbog čega se bolest naziva i "kašalj od 100 dana".

Dijagnoza i lečenje

Dijagnoza se potvrđuje laboratorijskim testovima nazofaringealnog brisa ili serološkim testovima na IgM i IgG antitela. Lečenje je antibakterijsko, najčešće makrolidima, u trajanju od dve do tri nedelje, naročito ako se započne u prvoj fazi bolesti. Nakon pet dana terapije osoba nije više zarazna. Najveći rizik je za bebe mlađe od dva mjeseca, koje još nisu vakcinisane i nemaju razvijen imuni sistem.

Preporuke stručnjaka

Dr Nevenka Raketić naglašava da je jedini način zaštite vakcinacija, uključujući vakcinaciju trudnica u poslednjem tromesečju trudnoće kako bi se putem placente prenela antitela detetu. Ova praksa je u upotrebi u mnogim zemljama, a u Francuskoj se dodatno vakcinišu svi odrasli ukućani novorođenčadi. Imunitet nakon vakcinacije traje oko deset godina, zbog čega se razmatra uvođenje stalne revakcinacije starije djece i odraslih.