Body Dysmorphic Disorder (BDD): Simptomi, Uzroci i Najefikasniji Metodi Lečenja Poremećaja Telesnog Izgleda

Uvod u Body Dysmorphic Disorder

Italijanski lekar Morselli još 1886. godine prvi je definisao poremećaj poznat kao dysmorphophobia ili „strah od ružnoće“. Danas se u literaturi širom sveta koristi naziv body dysmorphic disorder (BDD), koji DSM-IV klasifikuje kao somatoformni poremećaj sa šifrom 300.7, dok je u ICD-10 kodiran kao F 45.2. BDD se definiše kao preokupacija zamišljenim ili veoma uvećanim fizičkim defektom, pri čemu je zabrinutost pacijenta neadekvatna i neumerena.

Učestalost i početak bolesti

Prevalenca BDD procenjuje se između 0,1% i 1%, a incidenca nije sasvim tačno utvrđena jer se često meša sa opsesivno-kompulzivnim poremećajem (OKP). Naučna istraživanja pokazuju da se poremećaj pojavljuje podjednako kod muškaraca i žena, sa početkom uglavnom u adolescenciji, između 14. i 17. godine života.

Etiologija i faktori rizika

Nastanak BDD vezuje se za kombinaciju socioloških, psiholoških i neurobioloških uzroka. Društveni pritisak na savršen izgled i laka dostupnost plastičnih operacija doprinose razvoju poremećaja. Psihološki, osobe sa BDD često imaju nesigurnost, visok stepen senzitivnosti i opsesivnost, a neurobiološki uzroci uključuju poremećaje serotonergičkog sistema što je povezano sa visokom komorbidnošću sa OKP.

Komorbiditet i posledice

BDD je često praćen depresijom (59%), socijalnom fobijom (35%) i OKP (29%), a često se javlja i neki oblik poremećaja ličnosti. Depresija uglavnom nastaje sekundarno, približno godinu dana nakon početka BDD. Socijalna izolacija i osećaj srama su uobičajeni, a zbog sličnosti sa OKP, simptomi se preklapaju i kod trećine pacijenata sa OKP identifikuju se i simptomi BDD.

Spektar opsesivno-kompulzivnih poremećaja

BDD je deo šireg spektra oboljenja povezanih sa OKP, koji uključuju poremećaje preokupacije izgledom, poremećaje impulsa i neurološke poremećaje sa kompulzivnim simptomima. Ovi poremećaji često počinju u adolescentnom dobu, imaju slične biološke osnove i reaguju na slične terapijske pristupe, naročito SSRI i bihejvioralno-kognitivnu terapiju.

Klinička slika BDD

Pacijenti su opsednuti jednim ili više delova tela za koje veruju da su ružni, nepravilni ili odbojni, iako drugi ljudi to ne primećuju ili smatraju nevažnim. Najčešći fokus su nos, koža, kosa i drugi vidni delovi. Preokupacija dovodi do stalnog proveravanja izgleda u ogledalu, dodirivanja i traženja potvrde od drugih, što izaziva značajan stres i socijalnu anksioznost. Uvid u bolest može varirati od delimičnog do potpuno slabog, a kod teških oblika može postojati i sumanutost.

Ponašanja i kompenzacije

Osobe sa BDD često izbegavaju ogledala, jako osvetljena mesta ili društvene situacije kako bi "sakrile" svoje zamišljene defekte. Koriste šminku, odeću ili položaj tela kao masku, dok neki pribegavaju višestrukim plastičnim operacijama, koje retko donose olakšanje i često pogoršavaju stanje. Ponašanja uključuju i patološko čeprkanje po koži i istiskivanje akni, što može izazvati infekcije.

Uticaj na život i socijalno funkcionisanje

BDD značajno narušava kvalitet života, sa visokim procentom nezaposlenosti i nemogućnošću održavanja veza. Oko 98% pacijenata ima ozbiljna oštećenja u socijalnom i profesionalnom funkcionisanju, a mnogi se povlače u izolaciju, često godinama. Suicidalne misli i pokušaji javljaju se u oko 21% slučajeva.

Terapija i lečenje

Lečenje BDD podrazumeva primenu lekova iz grupe SSRI, koji pomažu u smanjenju opsesivnih misli i anksioznosti, ali i bihejvioralno-kognitivnu terapiju, naročito tehniku izlaganja i prevencije reakcije (E&RP). Smatra se da antidepresivi koji deluju na serotonin sistem imaju najbolji efekat. U nekim slučajevima koristi se kombinacija sa drugim agensima kao što su Buspiron, haloperidol ili klonazepam. Hirurške intervencije se ne preporučuju jer retko donose bolje rezultate, a mogu i pogoršati stanje.

Diferencijalna dijagnoza i klinički tok

BDD se često meša sa OKP, socijalnom fobijom te nekim psihozama, zbog preklapanja simptoma. Kod BDD se uglavnom radi o hroničnom poremećaju sa promenljivim intenzitetom simptoma, koji može trajati godinama ili decenijama. Rana dijagnoza i adekvatan tretman su ključni za poboljšanje funkcionalnosti i kvaliteta života obolelih.