Kako rano otkrivanje i savremene metode lečenja smanjuju smrtnost od karcinoma dojke u Srbiji

Učestalost i značaj ranog otkrivanja karcinoma dojke

Karcinom dojke je drugi najzastupljeniji maligni tumor u svijetu i najčešći kod žena. Njegova učestalost raste, naročito u razvijenim zemljama, a sve češće zahvata i mlađe žene ispod 50 godina, pa čak i one mlađe od 40 godina gdje je incidencija trostruko u porastu u posljednjoj deceniji. Ipak, smrtnost opada zahvaljujući masovnim mamografskim skriningom kojima se bolest često otkriva u ranoj fazi i time omogućava uspješnije liječenje. U Americi i Evropi smrtnost kod žena od 50 do 70 godina smanjena je za 30% upravo zbog ranog otkrivanja.

Srbija i mamografski skrining

U okviru nacionalnog programa „Srbija protiv raka“ provodi se mamografski skrining, ali odziv žena je još nizak – oko 30%, što dovodi do malog broja otkrivenih tumora u pretkliničkom stadiju. U Srbiji se godišnje dijagnostikuje oko 4.500 novih slučajeva karcinoma dojke, što je više od četvrtine svih malignih oboljenja kod žena. Smrtnost je oko 18% ukupne smrtnosti od raka kod žena. Stručnjaci poput prof. dr Miroslava Granića ističu važnost redovnih pregleda za otkrivanje bolesti u ranoj fazi, što omogućava manje invazivne operacije i bolje izglede za potpuni oporavak.

Faktori rizika i simptomi

Najvažniji faktori rizika su genetski, posebno ako postoji pozitivna porodična istorija bolesti. Žene sa takvim rizikom treba da počnu preventivne preglede već od 30. godine života. Spoljni faktori poput virusa i hemijskih supstanci takođe doprinose povećanju bolesti. Simptomi uključuju izbočine, uvlačenje bradavice, promjene na koži dojke, krvavi iscjedak, opipljive čvorove ili otok. Svaka promjena treba da se stručn o pregleda jer postoje i benigne promjene koje mogu ličiti na malignitet.

Dijagnostičke metode i prevencija

Ne postoji potpuna primarna prevencija, ali redovni pregledi ultrazvukom i mamografijom mogu rano detektovati tumor i sprečiti njegov razvoj. Samopregled dojki preporučuje se jednom mjesečno, naročito mlađim ženama nakon menstruacije, a kliničke kontrole od 30. godine života. Ultrazvuk je karcinom dojke posebno koristan za mlađe žene sa čvrstim žljezdanim tkivom. Mamografija je najpreciznija za žene starije od 50 godina. Takođe se koristi magnetna rezonanca za precizniju dijagnostiku i praćenje nakon terapije.

Lečenje i trudnoća

Karcinom dojke liječi se kombinacijom hirurških intervencija, zračne terapije, hemioterapije, hormonske i biološke terapije, zavisno od tipa i stadijuma bolesti. Naučne studije su pokazale da žene koje su lečene mogu bezbjedno planirati trudnoću dvije godine nakon kraja terapije. Savremena hirurgija omogućava poštedne operacije koje čuvaju dojku, kao i sentinel biopsije koje smanjuju komplikacije. Kada je tumor veći, uklanja se cijela dojka uz mogućnost primarne rekonstrukcije, što značajno poboljšava kvaliteta života i psihološki oporavak pacijentkinja.