Moždani udar: Uzroci, simptomi, lečenje i prevencija cerebrovaskularnih bolesti

Šta je moždani udar?

Moždani udar predstavlja oštećenje mozga uslijed začepljenja krvnog suda ugruškom ili pucanja krvnog suda sa posljedičnim krvarenjem. Glavni faktori rizika uključuju povišen krvni pritisak i aterosklerozu. Ovisno o mjestu i veličini oštećenja, dolazi do poremećaja u različitim tjelesnim ili psihičkim funkcijama koje kontrolira taj dio mozga.

Epidemiološki značaj

Moždani udar je bolest moždanog parenhima uzrokovana poremećajem moždane cirkulacije, koji može biti direktno u mozgu ili uzrokovan bolestima drugih organa ili uticajem različitih agenasa. U Evropi je moždani udar treći uzrok smrtnosti, vodeći uzrok invaliditeta i značajan uzročnik demencije. Incidencija varira od 2 do 8 promila, a smrtnost je oko 25%. Ova bolest je treći vodeći uzrok smrtnosti globalno, a drugi uzrok invaliditeta.

Klinička slika moždanog udara

Postoje dva glavna tipa: ishemijski i hemoragijski moždani udar. Ishemijski nastaje zbog začepljenja arterijskog krvnog suda najčešće zbog aterosklerotskog plaka ili ugruška, što uzrokuje smrt moždanih ćelija zbog nedostatka kisika. Hemoragijski udar nastaje usljed krvarenja u moždano tkivo ili likvorske prostore, izazivajući otok, pritisak i ozbiljne neurološke simptome. Krvarenje može nastati iz sitnih arterija, arterio-venske malformacije ili intrakranijalnih aneurizmi, često praćeno jakom glavoboljom, mučninom, povraćanjem i ukočenošću vrata. Bez adekvatne dijagnoze i liječenja smrtni ishod je čest.

Liječenje moždanog udara

Moždani udar je hitno stanje koje zahtijeva brzo zbrinjavanje u bolnici. Za ishemijski moždani udar postoji specifična terapija koja može otopiti ugrušak unutar tri sata od nastanka ishemije i tako spasiti moždane ćelije. Pravovremena dijagnostika i liječenje su ključni za bolji ishod.

Prevencija moždanog udara

Prevencija je ključna u kontroli cerebrovaskularnih bolesti. Primarna prevencija fokusira se na kontrolu faktora rizika kao što su pušenje, gojaznost, povišen krvni pritisak, neaktivnost, poremećaji srčanog ritma i dr. Sekundarna prevencija podrazumijeva liječenje, rehabilitaciju uz multidisciplinarni tim stručnjaka i kontrolu faktora rizika kako bi se smanjio rizik od ponovnog udara ili komplikacija.