Peptički ulkus (čir): uzroci, Helicobacter pylori, simptomi, dijagnoza i najefikasnija terapija

Šta je peptički ulkus (čir)?

Peptički ulkus ili čir je ograničeno oštećenje sluznice želuca ili dvanaestopalačnog creva koje prodire kroz podsluznični i mišićni sloj do seroze. Najčešće se javlja u želucu i početnom delu duodenuma, ređe u tankom crijevu ili jednjaku. Smatra se da oko 4% svjetske populacije ima ovu bolest, sa incidencijom od oko 1 na 1000 stanovnika. Učestalost raste sa godinama, čir na želucu je češći u dobi 50–70 godina, a na dvanaestercu u dobi 30–50 godina.

Uzroci i faktori rizika

Osnova nastanka je narušena ravnoteža između agresivnog dejstva želudačne kiseline i odbrambenog sloja mukusa i prostaglandina. Dva glavna uzroka su Helicobacter pylori i upotreba lijekova. Helicobacter pylori je prisutna u oko 80% slučajeva ulkusne bolesti; bakterija proizvodi toksine koji oštećuju zaštitni sloj i omogućavaju dublje povrede. Nesteroidni antiinflamatorni lijekovi (NSAID), salicilati, kortikosteroidi i drugi smanjuju stvaranje prostaglandina i oslabljuju mukoznu barijeru. Rizični faktori su i pušenje, alkohol, stres, određene namirnice, hronične bolesti i genetska predispozicija.

Dijagnoza

Dijagnoza se zasniva na anamnezi, laboratorijskim analizama i zlatnom standardu – endoskopiji gornjeg digestivnog trakta (EGDS). Bitno je otkriti prethodno liječenje, upotrebu lijekova i simptome alarma poput intenzivnih bolova, gubitka težine, upornog povraćanja ili anemije. Kod čira na želucu obavezna je biopsija radi isključenja maligniteta. Endoskopija omogućava i terapijske zahvate kod krvarenja.

Terapija i prevencija

Terapija se zasniva na inhibitorima protonske pumpe (IPP) koji smanjuju lučenje hlorovodonične kiseline i na kombinacijama antibiotika za eradikaciju Helicobacter pylori. “Lečenje obično traje mesec dana”, ističe dr Milenković. IPP mogu dovesti do zacjeljenja, ali bez eradikacije H.pylori postoji rizik od povratka. Preporučuje se režim ishrane (manji i češći obroci), prestanak pušenja i alkohola, izbjegavanje provocirajućih namirnica i obustava štetnih lijekova. Hirurgija je rezervisana za komplikacije poput perforacije, nekontrolisanog krvarenja ili stenoze.

„S obzirom na navedeno, prevencija ulkusne bolesti bi se pre svega sastojala u racionalnoj upotrebi lekova. Štetni lekovi se danas široko koriste u populaciji, naročito u starijoj populaciji, a ako su oni neophodni u terapiji izvesnih oboljenja, uz njih je obavezna i upotreba IPP u cilju zaštite sluznice želuca i duodenuma (tzv.gastroprotekcija). Gastroprotekcija se primenjuje stalno dok se primenjuju i štetni lekovi (po preporukama, navedeno mora da se sprovodi na nivou primarne zdravstvene zaštite)”, objašnjava dr Milenković.

„Osim toga, osobe koje su bolovale zbog čira, a i nevezano za to, trebale bi da primenjuju odgovarajući režim ishrane, izbegavaju provocirajuće namirnice, prestanu sa pušenjem I konzumiranjem alkohola i utiču na regulaciju stresa”, ističe dr Milenković.

„Treba napomenuti i značaj edukacije i podizanja svesti populacije, pre svega u svetlu racionalne upotrebe lekova”, poručuje dr Milenković.