Sve što morate znati o raku testisa: simptomi, dijagnoza, liječenje i prevencija

Uzroci i faktori rizika raka testisa

Uzrok nastanka raka testisa nije potpuno jasan. U 10% slučajeva primećen je kriptorhizam, odnosno nespušteni testis. Takođe, kod 20-30% oboljelih prije onkološke terapije zabilježena je oligospermija ili azospermija, što je smanjen broj spermatozoida u sjemenoj tečnosti. Među ostalim faktorima rizika su raniji rak testisa, porodična istorija raka, rad u industrijama nafte, gasa, kože i alkoholnih pića, kao i dugotrajna izloženost ekstremnim niskim ili visokim temperaturama.

Klinička slika

Najčešći simptomi raka testisa uključuju bezbolno otvrdnuće sa čvornjastim oblikom jednog testisa, difuzno zadebljanje testisa, bol različitog intenziteta u skrotumu ili donjem dijelu trbuha te ginekomastiju koja se javlja kod 5% pacijenata. Kod 10% oboljelih simptomi nastaju zbog metastatskih promjena i mogu obuhvatiti bol u lumbalnom dijelu, limfedem donjih ekstremiteta, suv kašalj ili neurološke poremećaje centralnog nervnog sistema.

Stadijumi bolesti i tipovi tumora

Bolest se dijeli u četiri stadijuma: I - ograničena na testis, II - zahvata subdijafragmalne limfne čvorove, III - zahvata supradijafragmalne limfne čvorove, i IV - sa hematogenim metastazama u plućima, jetri ili kostima. Najveći broj tumora (95%) su germinativni, podijeljeni na seminome i neseminome. Seminomi se sporo šire limfnim putem i najosjetljiviji su na zračenje, dok se neseminomi ranije šire hematogeno i umereno su radiosenzitivni.

Dijagnoza

Primarni pregled obuhvata bimanuelnu palpaciju i ultrazvuk skrotuma. Definitivna dijagnoza potvrđuje se histološki analizom. Radiološki pregledi pluća, jetre i limfnih čvorova, kao i određivanje tumorskih markera AFP, beta-HCG i LDH prije i poslije orhidektomije, koristi se za procjenu stadijuma bolesti.

Liječenje

Operativno uklanjanje oboljelog testisa standardni je pristup kod dijagnostikovanog tumora. Uklanjanje limfnih žlijezda je takođe često nužno zbog mogućih metastaza. Hemoterapija ili radioterapija primjenjuju se zavisno od vrste tumora radi sprečavanja širenja bolesti. Uklanjanje jednog testisa ne utječe na plodnost ili seksualnu funkciju, iako može doći do smanjenja ejakulacije nakon uklanjanja limfnih žlijezda. Hemoterapija i zračenje mogu smanjiti kvalitet spermatozoida, ali preostali testis je često zaštićen tokom terapije.

Prevencija

Redovni samopregledi testisa preporučuju se svim muškarcima najmanje jednom mjesečno. Pravilno praćenje veličine, konzistencije i površine skrotuma može pomoći u ranom otkrivanju nepravilnosti. U slučaju sumnjivih promena potrebno je konsultovati ljekara opšte prakse, koji može uputiti pacijenta kod urologa radi dodatnih ultrazvučnih pregleda i adekvatne dijagnostike.