Trypanosoma brucei i bolest spavanja: prenosi, simptomi i efikasno liječenje afričke tripanozomijaze

Opis parazita Trypanosoma brucei

Trypanosoma brucei je protozoa i krvno-tkivni flagelat, poznat po svojim bičevima-flagelama. Kao eukariotska jednoćelijska forma, posjeduje jedno centralno jedro, aksonemu, undulentnu membranu i flagelu. Ovaj parazit je primarno odgovoran za bolest spavanja kod ljudi.

Način prenosa infekcije

Trypanosoma brucei rhodesiense i gambiense prenose se prvenstveno ujedom ce-ce muve tsetse. Infekcija može nastati i transplacentarnim putem sa majke na dijete ili transfuzijom krvi. Endemska oblast uboda ce-ce muve je Afrika, zbog čega su domaće stanovništvo, turisti, lovci i radnici u ovim područjima izloženi riziku.

Patološki značaj i klinička slika bolesti

Afrička tripanozomijaza ili bolest spavanja utiče na centralni nervni sistem, uz poremećaje ciklusa spavanja. Prvih 1 do 4 sedmice nakon infekcije javlja se hemolimfni stadijum sa lokalnom ranom (šankr) na mjestu ujeda, povišenom temperaturom, glavoboljama, uvećanim limfnim čvorovima i bolovima u mišićima i zglobovima. U nekim slučajevima može se javiti i urtikarija.

Kada parazit prodre u CNS nastaje neurogeni stadijum s psihičkim poremećajima poput zbunjenosti, promjena u ponašanju, nerazgovetnog govora, rigidnosti mišića i otežanog hoda. Glavna karakteristika neurogene faze je poremećaj ciklusa spavanja – danju pospanost, a noću nesanica, po čemu je bolest i dobila ime. Ukoliko se ne liječi, bolest može dovesti do stupora i kome, završavajući se fatalno unutar nekoliko sedmica do mjeseci. Trypanosoma brucei gambiense izaziva hronični oblik bolesti sa simptomima koji se mogu pojaviti i godinama nakon infekcije.

Dijagnoza i liječenje afričke tripanozomijaze

Dijagnoza se postavlja na osnovu anamneze, kliničkog pregleda, laboratorijskih analiza krvi, biopsije kože i lumbalne punkcije. U prvoj fazi bolesti koristi se pentamidin i suramin, dok se u neurogenoj fazi primjenjuju melarsoprol ili eflornitin. Pravovremeno otkrivanje i liječenje su ključni za uspješan ishod bolesti.