Bolest šaka, stopala i usta: Uzroci, simptomi i savjeti za prevenciju i liječenje kod djece

Istorijat bolesti šaka, stopala i usta

Bolest šaka, stopala i usta prvi puta je opisana 1957. godine u Kanadi i Novom Zelandu kao Hand, foot and mouth disease (HFMD). Dugo se pojavljivala samo sporadično, a krajem 1990-ih godine postala je čest uzrok epidemija, naročito u dalekoistočnim zemljama kao što su Tajvan, Kina, Koreja, Singapur i Japan. U Kini je godišnje obolijevala približno milijun djece od 2008. godine. Od 2011. bolest se proširila i na druge dijelove svijeta, sa zabilježenim epidemijama u Sjedinjenim Američkim Državama 2012. godine.

Uzroci i simptomi bolesti

Bolest uzrokuju virusi iz porodica koksaki i enterovirusa, najčešće sojevi CV-A16 i EV71. Nakon inkubacije od 3 do 6 dana, pojavljuju se simptomi poput povišene temperature, bola u grlu, povećanog sekretiranja iz nosa, malaksalosti, mučnine, povraćanja i gubitka apetita. Karakterističan osip javlja se na dlanovima, tabanima, oko i u usnoj duplji, te na drugim dijelovima kao što su donji dio leđa, preponama, laktovima i koljenima. Osip počinje crvenim tačkama koje prelaze u plikove. Bolest se obično povlači za 7 do 10 dana, a zaraznost traje najčešće prvu sedmicu od izbijanja simptoma.

Komplikacije i učestalost bolesti

Bolesnici ponekad dožive otpadanje noktiju 4 do 8 sedmica nakon bolesti. Teže komplikacije uključuju zapaljenje pluća, meningitis, encefalitis i poliomijelitisu sličnu paralizu, naročito izazvane virusom EV71. Bolest je najčešća kod djece do pete godine, ali može zahvatiti i odrasle. Prenosi se brzom zarazom putem direktnog kontakta, zagađenih predmeta, kapljičnim putem i kontaktom sa stolicom zaraženih. Najčešći period pojave je proljeće, ljeto i rana jesen, te se širenje može umanjiti higijenom i izbjegavanjem kontakata sa zaraženima.

Dijagnoza i liječenje

Za potvrdu bolesti uglavnom se oslanja na kliničke znakove i tipičan osip, dok laboratorijski testovi nisu dostupni u svakoj zemlji. Liječenje je simptomatsko i uključuje antipiretike poput paracetamola i ibuprofena za sniženje temperature. Za osip se primjenjuju suspenzije koje isušuju osip, a potom kreme za regeneraciju kože s pantenolom. Za bol u grlu preporučuju se sprejevi, ispiranje slanom vodom ili prirodni preparati poput žalfije. Posebno je važno obezbijediti dovoljnu hidraciju, a hrana ne smije dodatno iritirati sluzokožu.

Prevencija i vakcinacija

Imunost nakon preležane bolesti obično traje doživotno, ali bolest mogu izazvati drugi virusni sojevi. Ne postoji antivirusna terapija, stoga je glavna prevencija vakcinacija. U Kini se od 2015. godine koristi vakcina protiv soja EV71, koja je značajno smanjila broj oboljelih. Trenutno se razvija nova multivalentna vakcina za zaštitu od više sojeva koksaki i enterovirusa.