Epstein-Barr virus: Uzročnik infektivne mononukleoze, limfoma i nazofaringealnog karcinoma

Osnovne informacije o Epstein-Barr virusu

Epstein-Barr virus (EBV) pripada rodu Lymphocriptovirusa i porodici Herpesviridae. Njegov genom se sastoji od dvolančane DNK sa terminalnim ponavljajućim sekvencama, a omotač je troslojan. Virus se replicira u jedru ćelije i oslobađa lizoze ili egzocitozom. Karakteristično je da izaziva citopatogeni efekat na B limfocite. EBV je poznat kao uzročnik infektivne mononukleoze i povezan je sa nastankom Hodgkinove bolesti, ne-Hodgkinovih limfoma, nazofaringealnog karcinoma i drugih bolesti.

Način prenošenja i rezervoar infekcije

Rezervoar infekcije je čovjek, a virus se prenosi prvenstveno putem pljuvačke, kao i ponekad transfuzijom krvi ili transplantacijom koštane srži. Jednom kada osoba postane zaražena, virus ostaje prisutan doživotno. Blizak kontakt i ljubljenje značajno doprinose širenju EBV infekcije.

Patološki značaj Epstein-Barr virusa

Infektivna mononukleoza počinje inkubacionim periodom od 5 do 15 dana, a ponekad i do 50 dana. Simptomi uključuju malaksalost, pospanost, blagu povišenu temperaturu, glavobolju, bol pri gutanju, groznicu, upalu grla i otok limfnih žlijezda, naročito na vratu. Limfni čvorovi mogu biti bolni, pokretni i veličine od zrna graška do oraha. Često dolazi do generalizovane limfadenopatije, nazofaringitisa, poresescova tonzila i otoka slezene i jetre.

Hodgkinova bolest je maligni limfom s karakterističnim Reed-Sternbergovim ćelijama, koje izazivaju bezbolno, progresivno uvećanje limfnog tkiva. Povećani limfni čvorovi, naročito na vratu i u medijastinumu, mogu izazvati kašalj. Ostali simptomi uključuju povišenu temperaturu, noćno znojenje, gubitak težine i svrab.

Non-Hodgkin limfom je češći i obuhvata malignu proliferaciju limfatičnih ćelija. Većina pacijenata ima bezbolno uvećanje perifernih limfnih žlijezda, dok su povišena temperatura i drugi simptomi manje učestali. Uvećanje limfnih čvorova može izazvati pritisak na organe, poput gornje šuplje vene ili mokraćne cevi, što može uzrokovati ozbiljne komplikacije.

Nazofaringealni karcinom povezan sa EBV manifestuje se kao zapušenost nosa, povremeno krvarenje, zujanje u ušima, poremećaj govora i paraliza mekog nepca.

Dijagnoza

Virus se može izolovati iz pljuvačke i periferne krvi, a dijagnoza se potvrđuje serološkim testovima poput Paul-Bunnell-ovog testa, ELISA i indirektne imunofluorescencije.

Lečenje

Lečenje infektivne mononukleoze je uglavnom simptomatsko, uz primjenu higijensko-dijetetskih mjera, analgetika i antipiretika. Antibiotici se koriste samo kod bakterijskih superinfekcija, dok je primjena ampicilina kontraindikovana zbog mogućnosti pojave egzantema. Kortikosteroidi se daju u težim slučajevima sa komplikacijama.

Hodgkinov limfom uspešno se liječi radioterapijom i hemoterapijom u 50-80% slučajeva. Ne-Hodgkin limfom se primarno liječi hemoterapijom, dok radioterapija ima uglavnom palijativnu ulogu. Kod agresivnih oblika koristi se alogena transplantacija koštane srži i matičnih ćelija.

Za nazofaringealni karcinom primjenjuje se radioterapija, a nakon 6 sedmica hirurški se odstranjuju uvećane limfne žlijezde na vratu.