Kako nastaje i razvija se zubni karijes: Sve što treba da znate o prevenciji i lečenju

Šta je zubni karijes i zašto je čest?

Zubni karijes predstavlja najčešće oboljenje zuba i jedno je od najrasprostranjenijih bolesti među ljudima. Njegova učestalost je naročito visoka u razvijenim društvima, što ukazuje na povezanost karijesa sa kulturom i načinom života. Karijes nastaje usled delovanja bakterija dentalnog plaka koje razlažu ugljene hidrate hrane, proizvodeći kiseline koje snižavaju pH vrednost u ustima.

Proces nastanka karijesa

Sniženi pH aktivira lanac hemijskih reakcija koje dovode do demineralizacije gleđi – početnog koraka u formiranju karijesa. Tokom ovog procesa iz gleđi se gube kalcijum i fosforni joni. Zanimljivo je da ukoliko se pH vrati u normalu, gleđ može da se rekonstruiše, čineći karijes dinamičnim procesom sa fazama demineralizacije i remineralizacije.

Napredovanje karijesa

Ukoliko prevladava destruktivni proces, dolazi do stvaranja šupljina u zubu. Karijes počinje na površini kao bela tačka i širi se prema dentinu koji se dalje inficira bakterijama. Nakon dostizanja gleđno-dentinske granice, karijes se bočno širi, ugrožavajući gleđ. Zub se brani stvaranjem sekundarnog dentina kako bi zaštitio pulpu.

Tempo napredovanja i mesta pojave

Progresija kroz gleđ traje u proseku 3-4 godine, ali može varirati kod pojedinaca. Prolaz kroz dentin je znatno brži, posebno u fisurama, gde je gleđ tankija. Najčešća mesta karijesa su aproksimalne površine zuba, ivice u predelu vrata zuba, kao i fisure i jamice.

Uloga pljuvačke i zaštita od karijesa

Pljuvačka kao faktor domaćina igra ključnu ulogu u prevenciji, jer bazni pH smanjuje kiselu sredinu, ispire plak i hranu, a sadrži kalcijum, fosfat i jone fluora koji pomažu remineralizaciju. Takođe ima oralne antibiotske osobine zahvaljujući imunoglobulinu A i lizozimima.

Kontrola karijesa i hemijska zaštita

Uklanjanje plaka je važno i obuhvata fizičke metode pranja zuba i hemijske tretmane. Paste obogaćene fluorom pomažu, ali antiseptik hlorheksidin je efikasniji u hemijskom uklanjanju plaka i smanjenju karijesa. Međutim, njegova upotreba je ograničena cenom i interakcijom sa pastama.

Vakcinacija protiv karijesa – postoje li šanse?

Istraživanja vakcine protiv karijesa su vođena, ali nisu uspela. Karijes je izazvan brojnim sojevima bakterija, pa je teško razviti jednu vakcinu. Eksperimenti su pokazali moguće neželjene efekte na srčani mišić, što dodatno komplikuje stvaranje vakcine.