Kako se mozak menja tokom starenja: Istine o plastičnosti, neuronima i kognitivnim funkcijama

Promjene u neuronima tokom starenja

Fleksibilnost nervnog sistema ključna je za kognitivne funkcije, pa je važno razumjeti kako prirodno starenje utiče na plastičnost mozga. Za razliku od urbanih mitova koji tvrde da broj nervnih ćelija značajno opada, savremena istraživanja pokazuju da normalno starenje ne dovodi do velike ćelijske smrti u centralnom nervnom sistemu. Iako je kod nekih primata zabilježeno smanjenje broja neurona u određenim područjima prefrontalne kore, kod ljudi ta korelacija nije potvrđena.

Promjene uglavnom obuhvataju morfologiju neurona, kao što su duži i razgranatiji dendriti u starijim osobama, naročito u dentatskom girusu hipokampusa. Nasuprot tome, prefrontalni korteks pokazuje veću osjetljivost i smanjen broj dendritskih spina, što otežava komunikaciju među neuronima i smanjuje sinaptičku gustinu, ponekad i do 30%.

Fiziološke i biofizičke promjene

Starenje utiče na funkcionalne aspekte mozga, naročito u prefrontalnom korteksu i srednjem slepoočnom režnju. Promjene u kalcijumskoj provodljivosti i povećana gustina L-tipa kalcijumskih kanala kod hipokampalnih neurona mijenjaju plastičnost i smanjuju ekscitabilnost ovih ćelija. Takođe, sinaptička jačina odnosno dugotrajna potencijacija (LTP) slabi, ali proces učenja i dalje funkcioniše uz određene teškoće u jačini i trajanju sinaptičke komunikacije.

Genetski i metabolički faktori starosti

Ekspresija gena koji regulišu upalne procese, imuni odgovor i metabolizam kalcijuma se povećava u starom mozgu, dok geni povezani sa energetikom i formiranjem novih sinapsi opadaju. Ovo doprinosi smanjenoj sposobnosti učenja i pamćenju, što je posebno evidentno kod oštećenja prefrontalnog korteksa i hipokampusa kod starijih životinja.

Zaključak: Upornost plastičnosti mozga

Promjene u mozgu starijih osoba jesu značajne, ali nisu toliko dramatične kao ranije pretpostavljano. Primarne promjene se tiču biofizičkih svojstava neurona, metabolizma kalcijuma, smanjenog broja sinapsi i genetskog izražaja povezanog sa sinaptičkom obnovom i energetskim funkcijama. Prefrontalni korteks ostaje najosjetljiviji na ove promjene, što objašnjava impact na višekognitivne funkcije. Najefikasnija preventiva je neprekidna mentalna aktivnost koja pomaže usporiti prirodno starenje mozga i očuvati kognitivne sposobnosti. Važno je naglasiti da su ove fiziološke promjene mnogo manje izražene u poređenju sa neurodegenerativnim bolestima poput Alchajmera i Parkinsona.