Kompletan vodič kroz rast i razvoj djece: faktori, mjerenja i kompenzatorni rast

Šta je rast i kako se definiše?

Rast predstavlja složen proces koji obuhvata promjene u tjelesnoj masi, obliku, proporcijama i funkcijama tokom organogeneze. Osim fizičkog aspekta, rast uključuje i intelektualni, emocionalni, socijalni i kulturni razvoj. Rezultat je interakcije nasljednih faktora, ishrane, neuroendokrine regulacije i odgovora tkiva.

Razlika između rasta i razvoja

Razvoj se odnosi na kvalitativne promjene u biološkoj zrelosti, poput promjena u funkciji ćelija, tkiva i organa, enzimskoj aktivnosti i regulacionim mehanizmima. Period rasta počinje tokom fetalnog života i završava se između 20. i 25. godine.

Fizički rast i njegovi faktori

Somatski rast uključuje hiperplaziju i hipertrofiju ćelija te povećanje međućelijske supstance. Na rast utiču mnogi faktori kao što su pol, rasa, genotip, sredina u kojoj dijete živi, ishrana, bolesti i stanje žlijezda sa unutrašnjim lučenjem.

Procjena rasta kod djece

Praćenje rasta zasniva se na mjerenju visine, tjelesne težine, obima glave, grudnog koša i abdomena, debljine kožnih nabora, kao i procjeni zubne starosti i skeletnog sazrijevanja.

Specifičnosti novorođenčeta

Novorođenče ima specifične proporcije tijela; glava čini četvrtinu dužine, grudi su valjkaste, a abdomen ispupčen. Prosečna dužina je oko 52 cm, a dječaci su u prosjeku 1 cm duži od djevojčica. Masa iznosi oko 3,4 kg, s time da su blizanci obično lakši.

Rast tokom prve godine i narednih godina

Brzi rast se dešava posebno u prva tri mjeseca, s rastom od oko 25 cm u prvoj, 12 cm u drugoj i 8 cm u trećoj godini. Sa četiri godine djeca su visoka nešto preko jednog metra, a prilikom polaska u školu oko 120 cm.

Promjene u tjelesnoj težini i obimu glave

Prvih dana života dijete gubi tjelesnu masu zbog gubitka tečnosti, a nakon desetog dana težina se brzo povećava. Masa se udvostručuje do petog mjeseca i utrostručuje do prve godine. Obim glave kod novorođenčeta je oko 35 cm, dok sa tri godine iznosi oko 50 cm.

Kompenzatorni rast

Kompenzatorni rast je brz rast koji se dešava nakon privremenog usporenja rasta zbog bolesti ili ishrane, kada se ukloni uzrok tog usporenja. Ovaj fenomen je moguć kod male djece ili kada je period poremećaja bio kratak.