Kompletan vodič o malariji: Uzročnici, simptomi, dijagnoza i savremeni tretmani Plasmodium infekcija

Šta je malarija i koje vrste Plasmodium uzrokuju?

Plasmodium predstavlja nepokretne protozoe i krvne parazite koji izazivaju malariju kod ljudi. Postoje četiri glavne vrste: Plasmodium vivax, Plasmodium malariae, Plasmodium falciparum i Plasmodium ovale. Ovi paraziti imaju složen razvojni ciklus unutar ljudskog organizma, uključujući tkivnu i eritrocitnu fazu.

Razvojni ciklus malarijskog parazita

Kada zaraženi komarac ubode čovjeka tokom uzimanja krvi, u krvotok se izlučuju sporozoiti putem komarcove pljuvačke. Oni ulaze u ćelije jetre i prolaze kroz primarnu šizogoniju gdje se umnožavaju u merozoite. Dužina ove faze varira između 6 i 15 dana, nakon čega parazit inficira eritrocite te započinje eritrocitnu šizogoniju. U crvenim krvnim ćelijama formiraju se i muški i ženski gametociti, koji su važni za dalji razvoj u komarcu.

Prijenos i epidemiologija malarije

Glavni izvor bolesti je oboljeli čovjek ili nosilac gametocita. Malarija se prenosi ubodom zaraženog komarca ili transfuzijom krvi koja sadrži parazite. Takođe je moguće intrauterino prenošenje. Komarac koji uzme krv od zaraženog čovjeka s gametocitima ostaje sposoban da prenosi infekciju 30-40 dana. Danas je malarija najzastupljenija u Africi, Jugoistočnoj Aziji i Južnoj Americi, dok se u drugim dijelovima sveta javljaju uglavnom importovani slučajevi.

Klinička slika malarije

Malarija se manifestuje cikličnim napadima koji uključuju drhtavicu, povišenu temperaturu i preznojavanje, kao i značajnu anemiju te uvećanje jetre i slezine. Inkubacioni period može trajati od 8 dana pa do 14 mjeseci, zavisno od vrste parazita i imuniteta domaćina. Napad se sastoji od tri faze: hladnoća i drhtavica, visoka temperatura i napokon obilno preznojavanje s poboljšanjem stanja. Tokom bolesti javljaju se i bolovi, poremećaji svijesti, anemija te promjene na koži i unutrašnjim organima.

Posebni oblici i komplikacije

Malarija može biti posebno opasna kod djece, trudnica te stanovnika endemičnih područja. Komplikacije uključuju tropsku algidnu malariju sa kardiovaskularnim kolapsom i smrtnim ishodom. Recidivi uzrokovani neadekvatnim liječenjem ili rezistencijom parazita značajno otežavaju kontrolu bolesti.

Dijagnostika i liječenje

Dijagnoza se temelji na epidemiološkim činjenicama i kliničkoj slici, a potvrđuje se laboratorijskim pretragama krvi poput razmaza i seroloških testova (ELISA, imunofluorescencija). Terapija zavisi od vrste uzročnika; najčešće se koriste četiri aminohinolinska lijeka kao što su klorokin (delagil, aralen) i tindaurin za eritrocitnu fazu. Primaquin se koristi za konačno liječenje vrsta P. ovale i P. vivax. Takođe su dostupni kombinovani preparati poput fansidara i meflokvina koji se primjenjuju u složenijim slučajevima malarije.