Pelagra: Uzroci, simptomi i efikasno liječenje hipovitaminoze nikotinamida

Uzrok nastanka pelagre

Organizam ljudi može sintetisati nikotinamid iz aminokiseline triptofana, zbog čega je hipovitaminoza nikotinamida rijetka i obično se javlja usljed manjka esencijalnih aminokiselina i nikotinamida u ishrani. Ova bolest se često javlja kod ishrane bazirane na kukuruzu ako se istovremeno ne unose proteini životinjskog porijekla bogati esencijalnim aminokiselinama. Takođe, pelagra može nastati nakon dugotrajne upotrebe izoniazida u liječenju tuberkuloze.
Nikotinamid se nalazi u kvascu, jetri, žitaricama i mesu. Namirnice kao što su bijeli i crni hljeb, grašak, zeleno povrće, sušena džigerica, posno meso, bubrezi, riba, živinsko meso, mlijeko i mliječni proizvodi, pivski kvasac, kikiriki i orasi obiluju nikotinamidom.
On je sastavni dio enzima važnih za metabolizam ugljikohidrata, masti i proteina. Njegov nedostatak narušava disanje tkiva i sintezu, utiče na mišićnu kontrakciju, smanjuje sintezu lipoproteina male gustine, snižava holesterol i trigliceride, i značajan je za sintezu seksualnih hormona. Pored toga, niacin pomaže u pretvaranju hrane u energiju, stvaranju crvenih krvnih zrnaca, proizvodnji hormona masnih kiselina i steroida, obnavljanju kože, živaca i krvnih sudova, radu probavnog trakta, stabilizaciji psihičkog zdravlja, kao i neutralisanju toksičnih efekata nekih lijekova i supstanci.

Klinička slika pelagre

Pelagra se prepoznaje po neujednačenoj pigmentaciji kože i karakterističnim simptomima poznatim kao 4D: dermatitis, dijareja, demencija i smrt. Kožne promjene se pojavljuju na otkrivenim dijelovima tijela u vidu crvenila, svraba, peckanja, vezikula i bula, praćenih krastama. Zapažaju se i glositis, stomatitis, gastritis i enteritis često praćeni ulceracijama, što uzrokuje dispeptične smetnje i dijareju. Uobičajeni su i glavobolje, vrtoglavice, kao i simptomi anksiozno-depresivne reakcije. Poremećaji motorike manifestuju se horeatičnim pokretima i grčevima mišića.

Dijagnoza i liječenje

Dijagnoza pelagre temelji se na ispitivanju ishrane i prepoznavanju tipičnih promjena na koži, digestivnom traktu i nervnom sistemu. Liječenje uključuje uzimanje nikotinamida ili nikotinske kiseline u dozi od 300-400 mg dnevno, uz poboljšanu ishranu koja obuhvata dovoljne količine punovrednih proteina iz mesa.

Prevencija pelagre

Najvažnije u prevenciji pelagre je usmjeravanje poljoprivredne proizvodnje ka povećanju proizvodnje pšenice umjesto kukuruza. Takođe, neophodno je redovno konzumiranje hrane životinjskog porijekla koja sadrži triptofan, poput mesa, mlijeka i mliječnih proizvoda.