Prevremeni porođaj: glavni uzrok smrtnosti novorođenčadi i kako ga prepoznati i sprečiti

Šta je prevremeni porođaj?

Prevremeni, ili preterminski, porođaj dešava se prije navršene 37. nedjelje trudnoće i predstavlja jedan od glavnih izazova savremenog porodiljstva. Iako su savremeni lijekovi i metode dostupni, stopa prevremenih porođaja nije se značajno promijenila u posljednje četiri decenije. Statistike pokazuju da se jedan od deset porođaja odvija prije vremena, a prevremeni porođaj je odgovoran za preko 75% smrtnih ishoda u ranom novorođenačkom periodu.

Uzroci prevremenog porođaja

Rizik od prevremenog porođaja može biti povezan sa zdravstvenim stanjima majke i ploda. Važan faktor je starost majke: mlade trudnice ispod 15 godina i žene starije od 35 godina imaju veći rizik. Takođe, hronične bolesti poput dijabetesa, srčanih ili bubrežnih tegoba, prisustvo infekcija i hormonski poremećaji dodatno povećavaju rizik. Građa žene, kao što su niži rast i uža karlica, kao i faktori poput stresa, pušenja i pasivnog izlaganja duvanskom dimu, povezani su sa prevremenim porođajima i manjom težinom novorođenčadi. Kod ploda, uzroci mogu biti urođene anomalije, srčane mane, deformacije ekstremiteta ili infekcije tokom trudnoće.

Simptomi i tok prevremenog porođaja

Prevremeni porođaj obično teče normalno, ali može biti sporiji ili brži zbog manjeg porođajnog djeteta. Nedonoščad su osjetljivija na dejstvo lijekova korišćenih tokom porođaja. Najčešći simptomi uključuju pojačanu vaginalnu sekreciju sluzave ili krvarene prirode, krvavo vaginalno ispuštanje, bolove u donjem stomaku u vidu grčeva, učestale kontrakcije (više od četiri na sat), bol u krstima i osjećaj pritiska bebe na donji dio stomaka.

Kako prepoznati i dijagnostikovati prevremeni porođaj?

Rana detekcija simptoma je ključna za sprečavanje rođenja nedovoljno zrelog djeteta. O porođaju ukazuju česte kontrakcije mišića materice, osjećaj pritiska i obilniji vaginalni iscedak. Prevremeni porođaj se smatra započetim ako postoji najmanje četiri kontrakcije u 20 minuta ili osam u sat vremena, udružene sa preranim pucanjem vodenjaka ili značajnim promjenama grlića materice. Dijagnoza uključuje detaljnu anamnezu, laboratorijske analize krvi i mokraće, bakteriološku analizu vaginalnog sekreta i ultrazvuk koji procjenjuje starost trudnoće, stanje ploda, posteljicu i grlić materice.

Liječenje prevremenog porođaja

Standardni tretman podrazumijeva intravensku primjenu tokolitika — lijekova koji sprečavaju grčenje materice, poput Gyniprala, Partusistena i Ritodrina. Antibiotici su neophodni ako se potvrdi infekcija. Kod određenih bolesti majke, poput dijabetesa ili srčanih oboljenja, tokolitici se izbjegavaju zbog opasnosti. Cilj terapije je da se porođaj odgodi dovoljno dugo da kortikosteroidi u organizmu majke dozriju pluća bebe, što značajno povećava šanse za preživljavanje novorođenčeta. Serklaža, odnosno hirurško zašivanje grlića materice, može se primijeniti preventivno ili hitno kako bi se smanjio rizik od otvaranja grlića i prevremenog porođaja. Ova procedura se izvodi u opštoj anesteziji, a uklanja se oko 37. nedjelje trudnoće ili ranije u slučaju kontrakcija, krvarenja ili pucanja vodenjaka.