PTSP kod ratnih veterana: Kako prepoznati i liječiti posttraumatski stresni poremećaj nakon sukoba u bivšoj SFRJ

Porast PTSP-a u ratnom okruženju bivše SFRJ

Poslednja decenija 20. vijeka, obeležena ratnim sukobima na prostoru bivše SFRJ, rezultirala je značajnim povećanjem broja osoba oboljelih od posttraumatskog stresnog poremećaja (PTSP). Ovo stanje je do tada kod nas bilo uglavnom proučavano u mirnodopskim uslovima, a ratovi su doveli do razvoja istraživanja na polju PTSP-a ratne prirode.

Kompleksnost i problemi u dijagnostici PTSP-a

PTSP je izuzetno složen poremećaj čije prepoznavanje otežavaju često prikriveni simptomi kroz telesne i psihijatrijske manifestacije, što usporava pravovremeno liječenje. Poremećaj ima tendenciju da postane hroničan, što otežava svakodnevni život oboljelih i njihovih porodica, povećavajući tako ukupan broj pogođenih. Simptomi poput problema sa snom, noćnih mora, osećaja nedovoljnog odmora, kao i emocionalnih teškoća, najčešće su razlozi za traženje psihološke pomoći. Pritom, postoji i društveni pritisak jer okolina prepoznaje da je osoba promijenjena.

Faktori rizika i otpornost na PTSP

Istraživači ukazuju na brojne faktore koji utiču na razvoj PTSP-a, uključujući traumatično djetinjstvo, genetske predispozicije, traumatizaciju roditelja i mladi uzrast prilikom traumatizacije. Zanimljivi rezultati pokazuju da otpornost na ovaj poremećaj mogu pojačati pribranost u kriznim situacijama, prihvatanje sopstvenog i tuđeg straha, te održavanje humanog odnosa u ratu, uz izostanak osjećaja krivice za preživljavanje.

Istraživanje u Nišu: Metodologija i rezultati

Istraživanje sprovedeno između juna i decembra 2000. godine u Klinici za zaštitu mentalnog zdravlja u Nišu obuhvatilo je 94 ispitanika podijeljenih u tri grupe: ratne veterane sa PTSP-om, osobe sa drugim psihijatrijskim problemima, te mobilisane bez direktnog borbenog iskustva. Korišteni su razni psihološki upitnici i indeksi koji su obuhvatali podatke o socijalnoj integraciji, zajedničkim životnim stresovima i ličnostima ispitanika.

Rezultati su pokazali značajne razlike između grupa po psihološkim karakteristikama kao što su depresivnost, druželjubivost i osjećaj socijalne podrške. Također, zabilježeni su problemi u porodičnoj dinamici i nesmetano narušeno funkcionisanje bez obzira na postojanje dijagnoze PTSP-a. Komparacije sa ratnim veteranima iz Vijetnama, Zalivskog i Libanskog rata, potvrđuju prisustvo smanjenog opšteg funkcionisanja, poteškoća sa seksualnošću i povećane agresivnosti.

Zaključak i važnost daljeg proučavanja

Studija potvrđuje kompleksnost PTSP-a i njegove hronične, sekundarne i prikrivene karakteristike unutar šireg psihosocijalnog konteksta. Važno je razumjeti ove aspekte za bolje prepoznavanje i liječenje ovog poremećaja, naročito u situacijama kao što su ratni sukobi gde je incidencija visokog rizika za razvoj PTSP-a značajna.