Sve što morate znati o trombozi dubokih vena: simptomi, faktori rizika i savremene metode liječenja

Šta je venska tromboza?

Venski trombi nastaju zbog usporenog ili poremećenog krvotoka i prvenstveno se sastoje od fibrina i eritrocita, sa manjim učešćem trombocita. Staza krvi olakšava trombozu jer omogućava akumulaciju aktivnih koagulacionih faktora i smanjuje njihovu izloženost antikoagulansima. Venske tromboze najčešće počinju u sinusima venskih zalistaka gde je zastoj krvi najizraženiji, ili na mjestima gdje je došlo do oštećenja vene.

Gdje se najčešće javlja tromboza?

Tromboza dubokih vena (TDV) najčešće se pojavljuje u venama potkoljenice, naročito u solealnim venama mišića lista. Nakon toga, učestalost se smanjuje u ostalim venama potkoljenice, butnim venama, zajedničkim ilijačnim venama i donjoj šupljoj veni. Zapaženo je da flebotromboza češće pogađa lijevu nogu. Bez liječenja, kod 10-20% pacijenata sa proksimalnom trombozom može nastati plućna embolija.

Simptomi i dijagnoza

Većina pacijenata sa TDV nema simptome, a najčešći simptom kada se javlja jeste bol (prisutan kod 50% pacijenata). Otok zahvaćene ekstremiteta može nastati zbog opstrukcije vena, upale ili poremećaja limfnog toka. Ponekad se javljaju i proširenje površnih vena i crvenilo kože. Homansov znak je nespecifičan za TDV. Dijagnoza se potvrđuje ascendentnom venografijom, koja ostaje zlatni standard, dok se neinvazivne metode poput Dopler i dupleks ultrazvuka sve češće koriste.

Faktori rizika za razvoj tromboze

Glavni faktori rizika uključuju starost (pogoršanje venskog toka sa godinama), ženski pol (posebno tokom trudnoće i korištenja estrogenskih preparata), imobilnost i gojaznost, srčane bolesti, malignitete, traume i infekcije. Na primjer, žene koje koriste estrogen imaju do 11 puta veći rizik, a pacijenti sa rakom pankreasa naročito su ugroženi. Produžena neaktivnost doprinosi zastojima i povećava šanse za trombozu.

Prevencija i liječenje

Prevencija se zasniva na smanjenju venske staze i antikoagulantnoj terapiji. Rano hodanje i vježbanje posebno su korisni kod starijih pacijenata poslije operacija. Antikoagulansi kao što su heparin i varfarin su ključni u liječenju. Trombolitička terapija može razgraditi trombus uz očuvanje funkcije vena, dok se kod određenih pacijenata primjenjuju i hirurški zahvati poput trombektomije ili ugradnje filtera u donju šuplju venu.

Elastične čarape i pneumatska kompresija značajno smanjuju učestalost tromboze. U slučajevima kada antikoagulansi nisu mogući ili nisu efikasni, hirurška intervencija može biti neophodna, naročito kod mladih pacijenata sa masovnim trombama ili recidivima embolije pluća.