Paratireoidne žlijezde otkrivaju tajnu kalcijuma: Simptomi, uzroci i liječenje hiperparatireoidizma i hipoparatiroidizma

Šta su paratireoidne žlijezde?

U organizmu se obično nalaze četiri paratireoidne žlijezde smještene iza štitaste žlijezde. Iako su veoma male (3–5 mm), paratireoidne žlijezde i paratireoidni hormon (PTH) igraju ključnu ulogu u regulaciji kalcijuma u tijelu.

Kako djeluje paratireoidni hormon?

Paratireoidni hormon oslobađa kalcijum iz kostiju, pojačava reapsorpciju kalcijuma u bubrezima, utiče na vitamin D da poveća apsorpciju kalcijuma u crijevima i povećava izlučivanje fosfata kroz bubrege. Na taj način PTH održava ravnotežu kalcijuma i fosfata.

Zašto je teško otkriti poremećaj?

Paratireoidne žlijezde se ne mogu opipati, a poremećaji često nemaju jasno izražene simptome dok se nivo kalcijuma značajno ne promijeni. „Zato je za postavljanje dijagnoze obično neophodno uraditi laboratorijske analize, ultrazvuk I scintigrafiju, radi njihove vizuelizacije”, navodi dr Dangubić.

Simptomi povišenog i sniženog kalcijuma

Hiperkalcemija može izazvati bubrežne kamence, zatvor, mučninu, bol u stomaku, depresiju, umor, slabost mišića i promjene u EKG-u. Hipokalcemija se manifestuje grčenjem i trnjenjem mišića, nevoljnim pokretima, anksioznošću, depresijom, zbunjenošću, lomljivim noktima, opadanjem kose, kataraktom pri dugotrajnom padu i promjenama u EKG-u. Osteoporoza može biti jedan od ranih znakova disfunkcije, zbog čega se prilikom ispitivanja analiziraju PTH, kalcijum i fosfor.

Kada posumnjati i šta analizirati

U rutinskim analizama preporučuje se provjera nivoa kalcijuma, fosfora i vitamina D. Ako je paratireoidni hormon povišen, stanje se naziva hiperparatireoidizam. Uzroci mogu biti adenom paratireoidnih žlijezda (najčešći), hiperplazija žlijezda, rijetko karcinom, hronična bubrežna bolest, nizak vitamin D ili poremećaj apsorpcije kalcijuma (npr. celijakija). „Hiperparatiroidizam je retka bolest (1–4 osobe na 1000), a najčešće se javlja kod žena u menopauzi”, naglašava dr Dangubić.

Šta je hipoparatiroidizam i kako se liječi

Hipoparatiroidizam nastaje kada žlijezde luče nedovoljno PTH, što dovodi do sniženog kalcijuma. Uzroci uključuju hirurško uklanjanje žlijezda tokom operacije štitaste žlijezde, autoimuna ili genetska oboljenja, te privremeni poremećaji zbog niskog magnezijuma ili lijekova. Kod adenoma se primjenjuje hirurško uklanjanje, dok hipoparatiroidizam zahtijeva praćenje i nadoknadu kalcijuma i vitamina D.

Zaključak

Iako male i često nevidljive, paratireoidne žlijezde imaju presudnu ulogu u održavanju ravnoteže kalcijuma. Redovne laboratorijske analize pomažu u blagovremenom otkrivanju i liječenju poremećaja. „Ukoliko imate simptome koji mogu ukazivati na poremećaj nivoa kalcijuma – ne zanemarujte ih. Konsultujte se sa endokrinologom i uradite potrebne analize”, poručuje dr Dangubić.