Sve što treba da znate o Entamoebi hystolitici: Uzročnik amebne dizenterije, simptomi i efikasno liječenje

Opis parazita Entamoeba hystolitica

Entamoeba hystolitica je parazitska protozoa koja inficira ljudski debelo crijevo i izaziva amebnu dizenteriju. Parazit postoji u dvije faze – vegetativnoj (minuta i magna) i cističnoj. Vegetativna forma magna, veličine 30-60 µm, sastoji se iz vanjske ektoplazme i unutrašnje granulirane endoplazme sa vakuolama i organelama i predstavlja patogeni oblik za čovjeka. Forma minuta je nepatogena, prethodi cističnoj i ima sličnu građu. Cistična forma posjeduje debelu zaštitnu ovojnicu, četiri jedra i vakumole i veoma je otporna na nepovoljne uslove u spoljnjoj sredini, što joj omogućava dugotrajno preživljavanje. U povoljnim uslovima cista se transformiše u vegetativni oblik.

Način prenošenja

Izvor infekcije je zaraženi čovjek ili asimptomatski nosilac amebe. Ovaj parazit izlučuje se stolicom u obliku cista. Zaraza se prenosi feko-oralnim putem, obično unoseći ciste preko prljavih ruku, kontaminirane vode, voća ili povrća. Sklonost za infekciju postoji kod svih osoba, a bolest ne pruža stečeni imunitet.

Patološki značaj i simptomi amebijaze

Amebijaza može imati akutni ili hronični tok i manifestuje se kao kolitis, odnosno upala sluznice debelog crijeva, kao i vancrevne manifestacije. Inkubacioni period varira od nekoliko dana do nekoliko mjeseci, u prosjeku traje 2 do 4 sedmice. Bolest počinje iznenada ili sa blažim simptomima poput povišene temperature, glavobolje i bolova u trbuhu. Stolice su rijetke, mekane, često sa primjesama sluzi i krvi, izgledom poput "želatine od malina", za razliku od kaplji ili niti u bacilarnoj dizenteriji. Najčešće je trbuh nadut i bolno osjetljiv u predjelu debelog crijeva.

Amebna dizenterija može dovesti do teških komplikacija, kao što su masivno krvarenje ili perforacija creva. Nekomplikovani oblici obično se liječe u roku od 1 do 2 mjeseca, dok se hronične forme karakterišu ciklusima pogoršanja i poboljšanja. Kod djece se javljaju dodatni simptomi kao što su povraćanje, proliv i dehidratacija. Fulminantni, vrlo teški oblici bolesti često pogađaju trudnice i žene nakon poroda, sa ulceracijama i perforacijama debelog crijeva, što može završiti smrtnim ishodom za nekoliko dana.

Vancrevne komplikacije

Parazit može putem krvi zahvatiti jetru, pluća, mozak i kožu. U jetri izaziva amebni hepatitis ili apsces, praćen povišenom temperaturom i bolom. Plućna amebijaza se manifestuje kao upala pluća, apsces ili gnojni pleuritis, dok su infekcije mozga rijetke i pojavljuju se kao masivni procesi u CNS-u.

Dijagnostika i liječenje

Dijagnoza se postavlja na osnovu epidemioloških podataka, kliničkih simptoma i laboratorijskih testova. Direktna potvrda parazita se vrši mikroskopskom analizom svježe stolice ili aspirata apscesa. Serološki testovi su manje značajni, mada se koriste tehnike poput ELISA ili imunofluorescencije.

Liječenje varira u zavisnosti od oblika bolesti. Za kolitis se obično koristi metronidazol deset dana, zatim Artrocin 14 dana ili Tiberal pet dana, a potom jodoquinol dvadeset dana. Kao alternativni tretman mogu se primijeniti tetraciklini i dehidroemetin. U slučajevima vancrevne amebijaze, terapija se sastoji od desetodnevne primjene metronidazola praćene dvadesetodnevnim kursom jodoquinola.