Sve što treba znati o hemoglobinu: prenos kiseonika, sastav, merenje i uzroci anemije

Uloga i značaj hemoglobina

Hemoglobin je metaloprotein koji sadrži gvožđe i nalazi se u crvenim krvnim zrncima kod kičmenjaka. Njegova osnovna funkcija je prenos kiseonika iz pluća ili škrga u ostale delove tela, poput mišića, čime značajno povećava kapacitet transporta kiseonika u krvi sa 5 na čak 250 ml/l. Osim kiseonika, hemoglobin učestvuje i u prenosu ugljen-dioksida i vodonikovih jona.

Sastav i oblici hemoglobina

Hemoglobin se sastoji od četiri proteinske podjedinice, od kojih su svaka vezana za hem grupu – kompleks sa atomom gvožđa koji je odgovoran za vezivanje kiseonika. Glavni oblik kod odraslih je hemoglobin A, koji ima dva para α i β lanaca. Samo hemoglobin sa gvožđem u oksidacionom stanju +2 može da veže kiseonik. Postoje i oblici kao što su ferohemoglobin i methemoglobin (ferihemoglobin).

Uticaj ugljen-dioksida i pH vrednosti na hemoglobin

Za jedan potrošen molekul kiseonika u aerobnim organizmima proizvodi se oko 0,8 molekula CO2, čija povišena koncentracija u krvi snižava pH vrednost, čineći krv kiselijom. Hemoglobin može vezivati protone, a vezivanje CO2 dovodi do promena u proteinu koje olakšavaju oslobađanje kiseonika. CO2 formira karbamat vezujući se za alfa-amino grupu u hemoglobinu. Kada nivo CO2 padne, oslobađaju se i protoni i CO2 te se povećava afinitet hemoglobina prema kiseoniku. Ovaj proces se naziva Borov efekat.

Merenje nivoa i značaj hemoglobina u krvi

Nivo hemoglobina se često meri u krvi, a rezultati se izražavaju u g/l, g/dl ili mol/l. Normalne vrednosti su sledeće: za žene 12,1–15,1 g/dl, muškarce 13,8–17,2 g/dl, decu 11–16 g/dl, a kod trudnica 11–12 g/dl. Pad vrednosti hemoglobina ispod definisanog minimuma ukazuje na anemiju.

Vrste i uzroci anemije

Anemije se klasifikuju prema veličini eritrocita: mikrocitične (male ćelije), normocitične (normalne) i makrocitične (velike ćelije). Najčešći uzrok je nedostatak gvožđa. Tokom donacije krvi vrši se test na nivo hemoglobina. Retke anemije uključuju srpastu anemiju, prisutnu kod afričkih i afroameričkih populacija, koja nastaje zbog mutantnog oblika hemoglobina (HbS) sa promenjenim aminokiselinskim ostatkom Gly A3(6)β, što menja strukturu molekula hemoglobina.