Sve što treba znati o hormonu rasta: funkcije, lučenje i poremećaji somatotropina

Šta je hormon rasta?

Hormon rasta, poznat i kao somatotropin, peptidni je hormon koji luči prednji režanj hipofize, odnosno adenohipofiza. Njegova osnovna uloga je stimulacija rasta organizma, ali utiče i na regulaciju različitih metaboličkih procesa. Struktura hormona varira kod različitih vrsta, a na čovjeka deluje samo hormon rasta primata, uključujući i čovjeka i majmune.

Lučenje hormona rasta

Somatotropin se proizvodi u acidofilnim ćelijama prednjeg režnja hipofize, a njegovo lučenje kontrolišu hormoni hipotalamusa, među kojima je somatostatin ključni inhibitor. Hormon rasta ne luči se stalno, već u pulsima, sa naglim porastima i padovima u kratkim vremenskim intervalima. Najintenzivnije se oslobađa tokom prvih sati sna. Takođe, hormona rasta luči se u većim količinama u situacijama stresa, bola, povrede, hladnoće i gladovanja. Argini i druge aminokiseline iz ishrane mogu stimulisati njegovo izlučivanje.

Uticaj starosti na hormon rasta

Sekrecija hormona rasta značajno varira kroz životni vek. Nakon rođenja je vrlo visoka, zatim opada tokom sledećih nedelja. Tokom puberteta dolazi do ponovnog povećanja sekrecije i tada su vrednosti u krvi veće nego kod odraslih. Nakon četrdesete godine života količina lučenog hormona i osetljivost organizma na njegovo dejstvo postepeno opadaju.

Funkcije hormona rasta

Hormon rasta nema specifični ciljni organ već deluje na većinu tkiva u organizmu. On podstiče rast u visinu, kao i različite metaboličke procese sa anaboličkim efektom. Somatotropin stimuliše uvećanje zapremine ćelija, njihovu deobu (mitozu) i diferencijaciju, naročito mišićnih i koštanih ćelija. Poseban značaj ima za skelet jer povećava sintezu proteina u ćelijama širom tela.

Poremećaji lučenja hormona rasta

Poremećaji uključuju smanjeno i povećano lučenje hormona rasta. Smanjena sekrecija javlja se kod oboljenja hipofize poput panhipopituitarizma i rezultira patuljastim rastom. Sa druge strane, pojačano lučenje ovog hormona najčešće je posledica tumora prednjeg režnja hipofize. Kod dece i adolescenata to dovodi do gigantizma, dok kod odraslih osoba uzrokuje akromegaliju – prekomeran rast kostiju i tkiva u širinu i debljinu. Simptomi akromegalije uključuju slabost mišića, dijabetes i kompresiju nerva, kao što je sindrom karpalnog tunela.