Sve što trebate znati o bilirubinu: uzroci, simptomi kernikterusa i učinkovito liječenje novorođenčadi

Šta je bilirubin i kako nastaje?

Bilirubin se u tijelu stvara iz hemoglobina eritrocita koji cirkulišu, pri čemu oko 80% nastaje iz ovih ćelija, a preostalih 20% od hem proteina i slobodnog hema u jetri te iz uništenih prekursora eritrocita u koštanoj srži ili ubrzo nakon njihove pojave u krvi. Razgradnja hema u bilirubin zahtijeva kiseonik i NADPH, a proces katalizuje enzim hemoksigenaza. Bilirubin u organizmu postoji u tri oblika: nekonjugovani (indirektni), monokonjugovani i dikonjugovani. Nekonjugovani bilirubin u krvi većinom je vezan za plazma albumine, dok slobodni oblik može biti toksičan za ćelije mozga, a njegova koncentracija određuje mogućnost oštećenja centralnog nervnog sistema.

Uzroci povišenog bilirubina

Povećana koncentracija bilirubina može biti uzrokovana pojačanom produkcijom ili smanjenim izlučivanjem. Često u određenim oboljenjima oba faktora djeluju zajedno. Najčešći uzroci su Rh inkompatibilnost (majka Rh negativna, dijete Rh pozitivno), rjeđe ABO inkompatibilnost, nedostatak glukoza-6-fosfat dehidrogenaze, deficijencija piruvat kinaze, septikemija, nasljedne sferocitoze i eliptocitoze, ekstravaskularno krvarenje usljed traume, policitemija, kongenitalna hipotireoza, kao i metabolički poremećaji poput Crigler-Najjar sindroma, galaktozemije i drugih bolesti poput Niemann-Pickove i Gaucherove bolesti.

Klinička slika kernikterusa

Visok nivo bilirubina djeluje toksično na sve ćelije, naročito na centralni nervni sistem jer slobodni bilirubin prolazi kroz hematoencefalnu barijeru. Od 1875. godine poznato je oštećenje bazalnih ganglija praćeno degeneracijom i nekrozom, zvano kernikterus. U novorođenčadi se manifestuje pospanošću, slabim mišićnim tonusom, plačem, a zatim nemirom, pojačanim tonusom, opistotonusom i konvulzijama. Kernikterus može biti fatalan ili ostaviti trajne posljedice poput cerebralne paralize, mentalne retardacije i oštećenja sluha, posebno na frekvencije visokog tona. Posljedice često mogu biti i blažeg oblika, uključujući neurološke disfunkcije i smetnje u učenju.

Metode liječenja hiperbilirubinemije

Za sniženje nivoa bilirubina u krvi koriste se različiti pristupi. Hidracija, iako se vjerovalo da razrjeđuje serum i smanjuje bilirubin, nije potvrđena kao efikasna sama po sebi, ali je važna kod novorođenčadi sa smanjenim unosom hrane jer sprječava dehidraciju i podstiče izlučivanje bilirubina putem mokraće i stolice. Fototerapija, uvedena 1958. godine, je najučinkovitija i najčešće korištena terapija. Eksangvinotransfuzija predstavlja krajnju terapijsku mjeru za sprječavanje neurotoksičnih efekata bilirubina kod najtežih slučajeva.