Sveobuhvatan vodič kroz aterosklerozu – uzroci, stadijumi i faktori rizika za kardiovaskularne bolesti

Poreklo i istorija ateroskleroze

Promjene na arterijama u vidu ateroskleroze zaključio je još Leonardo da Vinči. Egzistencija bolesti potvrđena je i na egipatskim mumijama, što ukazuje da ateroskleroza prati čovječanstvo od njegovih početaka. Termin ateroskleroza, koji označava zadebljanje i kašasti izgled ateroma u zidovima krvnih sudova, uveo je Marchand oko 1860. godine. Holesterol je u plakovima prvi put otkriven sredinom 19. vijeka, ali tek u 20. vijeku uočena je veza između povišenog holesterola i ateromatoznih promjena.

Patogeneza i manifestacije

Osnovni mehanizmi nastanka ateroskleroze uključuju nakupljanje holesterola u arterijskom zidu, oksidaciju LDL čestica i upalni proces u tkivu. Bolesti srca i krvnih sudova uzrokovane ovom bolešću vode svjetski smrtnosti s gotovo 50% fatalnih slučajeva. U Srbiji, smrtnost od kardiovaskularnih bolesti prelazi 56%. Smanjenje smrtnosti u razvijenim zemljama povezano je sa modifikacijom faktora rizika kao što su prestanak pušenja, pravilna ishrana, fizička aktivnost, liječenje hipertenzije i dijabetesa te snižavanje lipida. Ateroskleroza se razvija kroz tri stadijuma: ranu fazu sa lipidnim promenama, formiranje fibroznih plaka i zrelih lezija skloni rupture koje izazivaju trombozu i kliničke manifestacije poput koronarne bolesti i moždanog udara.

Etiologija i mehanizmi

Više je teorija o nastanku ateroskleroze, među kojima su kazne "inkrustaciona" teorija o fibrinskim depozitima i "lipidna" teorija o taloženju holesterola. Moderni pristup ističe značaj oštećenja endotela i imunološke reakcije u razvoju bolesti. Makrofagi su ključni u nakupljanju lipida unutar arterija, što inicira inflamaciju i dalje vaskularne promjene.

Faktori rizika

Faktori rizika za aterosklerozu dijele se na promjenjive i nepromjenjive. Promjenjivi uključuju nezdrav stil života, kao što su masna hrana, pušenje, alkoholizam i nedostatak aktivnosti, kao i biokemijske promjene poput visokog holesterola, triglicerida, hipertenzije i dijabetesa. Nepromjenjivi faktori odnose se na starost, pol i porodičnu istoriju bolesti, koja značajno doprinosi ranom nastanku kardiovaskularnih oboljenja.