Sveobuhvatni vodič kroz vrste kontracepcije: prirodne, mehaničke, hormonske, postkoitalne metode i sterilizacija

Šta je kontracepcija?

Kontracepcija podrazumijeva skup tehnika i metoda koje ciljaju privremeno sprječavanje neželjene trudnoće. Za uspjeh kontracepcije neophodno je dobro razumjeti njene karakteristike, prednosti i nedostatke.

Vrste kontracepcije

1. Prirodne metode

Kalendarska metoda se zasniva na praćenju plodnih dana, koji su približno tri dana prije i tri dana poslije ovulacije, s obzirom da spermatozoidi preživljavaju do tri dana, a jajna ćelija oko 24 sata. Ovulacija se obično dešava 14 dana prije početka menstruacije kod žena sa redovnim ciklusima, dok je kod neredovnih ciklusa ova metoda nepouzdana.

Oginova metoda računa prvi plodni dan prema najkraćem i najdužem ciklusu u poslednjih 12 mjeseci, po formuli: najkraći ciklus minus 18 i najduži ciklus minus 10.

Ispitivanje cervikalne sluzi prati promjene sluzi tokom ciklusa – za vrijeme ovulacije sluz postaje providna, rastegljiva i manje gusta pod uticajem estrogena.

Mjerenje bazalne temperature služi za potvrdu ovulacije; temperatura se nakon ovulacije podiže na oko 37,2°C zahvaljujući djelovanju progesterona. Sigurni neplodni dani su tri dana nakon povećanja bazalne temperature.

2. Mehaničke metode

Kondom je najčešće korišćena metoda koja istovremeno štiti od nekih polno prenosivih bolesti, idealna za osobe sa više ili novim partnerima.

Dijafragma je elastični prsten koji žena uvodi da prekriva grlić materice, sprečavajući ulazak spermatozoida, i mora se upotrijebiti najmanje šest sati prije, a može ostati do osam sati nakon odnosa.

Cervikalna kapa funkcioniše slično dijafragmi, ali može ostati u vagini do nekoliko dana.

Femidom je kondom za žene, oblikovan kao rukavica sa prstenovima na oba kraja, jedan postavljen na cerviks, a drugi van vagine, štiteći spoljašnje genitalije.

Spermicidi su kemijska sredstva u obliku gela, krema ili tableta raznih supstanci koje uništavaju spermatozoide i stavljaju se u vaginu prije odnosa.

Intrauterusni uložak (spirala) traje 3 do 5 godina, pored kontracepcije, koristi se i liječenje nekih ginekoloških problema. Postoje medicirani (bakrom ili srebrom), nemedicirani i hormonski ulošci. Indikacije i kontraindikacije su strogo definirane. Mogu se pojaviti neželjene posljedice poput bola, krvarenja ili spontanog izbacivanja spirale.

3. Hormonske metode

Oralne kombinovane pilule sadrže estrogen i gestagen, uzimaju se 21 dan sa pauzom od 7 dana, djeluju tako što sprečavaju ovulaciju i koriste se i za liječenje akni, nepravilnih ciklusa i bolnih menstruacija.

Oralne gestagenske pilule sadržavaju samo progesteron i uzimaju se kontinuirano bez pauze, preporučuju se ženama koje ne podnose estrogen. One zgušnjavaju cervikalnu sluz i smanjuju pokretljivost spermatozoida.

Postoje apsolutne kontraindikacije za hormonsku kontracepciju, uključujući kardiovaskularne bolesti, oštećenja jetre, hormonski zavisne tumore i sistemske bolesti. Mogući neželjeni efekti su glavobolja, mučnina, promjene u menstruaciji i psihički simptomi. Rizik od tromboze je veći kod pušačica starijih od 35 godina.

Kontraceptivni flasteri oslobađaju male doze hormona kroz kožu tokom tri sedmice, izbjegavajući jetreni metabolizam.

Implantat je dugotrajni gestagenski preparat postavljen pod kožu nadlaktice, djeluje do tri godine.

4. Postkoitalna kontracepcija

Poznata kao "pilula za dan posle", uzima se najkasnije do 72 sata nakon nezaštićenog odnosa. Postoje kombinovani estrogensko-progesteronski preparati, samo progesteronski, antiprogesteronski lijek mifepriston, kao i intrauterusna spirala koja se može postaviti do 5 dana nakon odnosa kod rađalih žena.

5. Sterilizacija

Trajan i nepovratan način sprječavanja trudnoće. Kod žena se hirurški podvezuju jajovodi različitim tehnikama, a kod muškaraca se izvodi vazektomija. Moguće su komplikacije, uključujući ektopičnu trudnoću i psihičke posljedice zbog gubitka plodnosti. Odluka mora biti pažljivo razmotrena.