Grejvs-Bazedovljeva bolest: Simptomi, uzroci i najefikasnije metode lečenja hipertireoidizma

Šta je Grejvs-Bazedovljeva bolest?

Grejvsova bolest, poznata i kao Bazedovljeva bolest, spada među dva najčešća autoimuna oboljenja štitaste žlijezde kod odraslih, djece i adolescenata. Ime je dobila po Robertu Grejvsu iz Irske koji ju je prvi opisao 1835. godine, dok je u Evropi često nazivana po njemačkom ljekaru Karlu Adolfu fon Bazedovu. Ova bolest je primarni uzrok hipertireoidizma, odnosno pojačane aktivnosti štitaste žlijezde.

Uzroci nastanka bolesti

Grejvs-Bazedovljeva bolest nastaje kao posljedica autoimunog poremećaja gdje imuni sistem napada ćelije štitnjače. Bitni su autoantitijela koja ciljaju receptore za TSH, što dovodi do stimulacije sinteze hormona i rasta žlijezde. Pored njih, prisutna su i antitijela protiv enzima peroksidaze (anti-TPO) i tireoglobulina (anti-Tg), koja potvrđuju autoimunski proces. Bolest češće pogađa žene, čak pet puta u odnosu na muškarce, sa najčešćim javljanjem oko 40. godine života.

Simptomi Grejvsove bolesti

Simptomi uključuju uznemirenost, drhtavicu, pretjerano znojenje, poremećaje menstruacije, nesanicu, toplu i vlažnu kožu, te ubrzan ili nepravilni rad srca. Dolazi do mršavljenja uprkos dobrom apetitu zbog ubrzanog varenja. Štitnjača je difuzno povećana, često se javlja povećan protok krvi u njoj. Oko polovine pacijenata razvija orbitopatiju sa simptomima kao što su suzenje, osjećaj pijeska u očima, otoci i egzoftalmus, što može uticati na vid.

Dijagnostika

Dijagnoza se postavlja laboratorijskim merenjem hormona gdje se uočava nizak nivo TSH i povišeni T3 i T4. Takođe se detektuju antitijela na TSH receptore i drugi autoimuni markeri. Ultrazvuk štitnjače pokazuje difuzno uvećanu žlijezdu sa povećanom prokrvljenošću. Laboratorijski nalazi mogu ukazivati i na promjene u nivoima kalcijuma, alkalne fosfataze i holesterola.

Uticaj načina života i faktori rizika

U nastanku bolesti učestvuju genetski i ekološki faktori poput visokog unosa joda, pušenja, infekcija i određene medikacije. Nedostatak vitamina D i stres dodatno povećavaju rizik. Žene u postporođajnom periodu su posebno podložne, kao i osobe sa niskom porođajnom tjelesnom masom. Preporučuje se bogata ishrana lisnatim povrćem i unos selena, uz izbjegavanje stresa i prestanak pušenja kod osoba sa orbitopatijom.

Metode liječenja

Liječenje započinje tirostaticima kao što je Tiamazol koji smanjuju sintezu hormona, a u trudnoći se koristi Propiltiouracil. Eventualni neželjeni efekti mogu zahtijevati promjenu terapije. U težim slučajevima primjenjuje se radioaktivni jod ili hirurško odstranjivanje žlijezde. Beta-blokatori poput Propranolola se koriste za kontrolu simptoma tahikardije. Trajanje terapije obično je od 9 do 15 mjeseci, a teški ili ponovljeni slučajevi zahtijevaju dodatne intervencije i saradnju sa oftalmologom u slučaju orbitopatije.

Komplikacije i trudnoća

Nelečena bolest može izazvati kardiovaskularne probleme, tireotoksičnu krizu i osteoporozu usljed poremećenog metabolizma kalcijuma. Trudnoća zahtijeva pažljivo praćenje jer bolest može povećati rizik od spontanih pobačaja, prijevremenih poroda i komplikacija poput eklampsije. Većina trudnica će imati spontanu remisiju, dok se terapija prilagođava u prvom trimestru trudnoće. Radiojod je kontraindikovan tokom trudnoće i dojenja.