Kako prepoznati i liječiti anksiozne poremećaje: Panični napadi, fobije i terapije za strah i anksioznost

Strah i anksioznost kao osnovni simptomi psihijatrijskih poremećaja

Psihijatrijske bolesti često karakteriše prisustvo anksioznosti i straha. Strah nastaje kao reakcija na neposrednu opasnost, dok je anksioznost zabrinutost za potencijalnu buduću opasnost. Ove emocije su urođeni mehanizmi u organizmu koji nam pomažu da preživimo aktiviranjem sistema za borbu ili beg. Na primjer, ako nas iznenada ugrozi kamion dok prelazimo ulicu, tijelo trenutačno priprema snagu i energiju za bijeg. Uz to se luči šećer iz rezervoara u tijelu da bismo imali dovoljno energije, povećava se broj otkucaja srca i ubrzano dišemo kako bismo opskrbili mišiće kiseonikom.

Tjelesne reakcije na strah i anksioznost

U trenucima straha krv se preraspodjeljuje pravi dijelovima tijela od izuzetne važnosti, zbog čega se može pojaviti bljedilo i suv ukus u ustima. Neki procesi, poput rada creva, usporavaju se da bi se sačuvala energija, što može prouzrokovati nelagodu u stomaku. Mišići se stežu da bismo odmah mogli reagovati. Ako je stanje dugotrajno, može doći do glavobolje ili bola u grudnom košu zbog napetosti mišića. Drhtanje i znojenje služe za hlađenje tijela i sprječavaju pregrijavanje. Nažalost, kod nekih ljudi alarmni sistem može biti preosjetljiv, dovodeći do prenaglašene reakcije na stvarnu ili zamišljenu opasnost.

Patološki strah i anksiozni poremećaji

Nerealni, patološki strah ne odražava stvarnu opasnost, ali izaziva iste fiziološke reakcije i uveliko narušava kvalitet života. Ovi poremećaji uključuju panični poremećaj, generalizovanu anksioznost, agorafobiju, socijalnu fobiju, jednostavne fobije i opsesivno-kompulzivni poremećaj. Panični napadi su iznenadni i intenzivni napadi straha koji traju nekoliko minuta i prate ih telesni simptomi poput ubrzanog rada srca i otežanog disanja. Generalizovani anksiozni poremećaj karakterišu svakodnevne pretjerane brige o raznim situacijama, dok agorafobija podrazumeva strah od izlaska ili boravka na određenim mestima.

Socijalna fobija, jednostavne fobije i opsesivno-kompulzivni poremećaj

Socijalna fobija se javlja kao intenzivan strah od negativne procene u društvenim situacijama, a može biti generalizovana ili specifična. Jednostavne fobije su neprijatni strahovi vezani za određene objekte ili situacije poput vožnje liftom, visine ili insekata. Opsesivno-kompulzivni poremećaj karakterišu nametljive misli (opsesije) i ritualna ponašanja (kompulzije) kojima osoba pokušava da spreči loše posledice koje zamišlja.

Lečenje anksioznih poremećaja

Lečenje anksioznih poremećaja obuhvata medikamentnu terapiju i psihoterapiju. Najčešće se koriste antidepresivi, naročito selektivni inhibitori ponovnog preuzimanja serotonina, dok se lekovi za smirenje koriste samo kratkotrajno zbog rizika od zavisnosti. Kognitivno-bihejvioralna terapija je najefikasnija psihoterapijska metoda i često se kombinuje sa lekovima kako bi se postiigli najbolji rezultati. Takav pristup omogućava pacijentima da kontrolišu strah i anksioznost, smanjuju simptome i produžavaju period bez tegoba.