Kolorektalni karcinom u Srbiji: simptomi, dijagnoza, liječenje i prevencija raka debelog crijeva

Kolorektalni karcinom u Srbiji

Rak debelog crijeva spada među najčešće malignitete današnjice. U Srbiji je učestalost ovog tumora visoka i približava se evropskim i svjetskim prosjecima. Svake godine u našoj zemlji registruje se preko 4500 novih slučajeva, a broj preminulih prelazi 3000. Kolorektalni karcinom predstavlja prvi ili drugi po učestalosti tumor digestivnog trakta, zavisno od regije.

Uzroci i simptomi

Tačan uzrok nastanka nije potpuno razjašnjen, ali se zna da su faktori rizika naslijeđe, okolina, ishrana i životni stil. Simptomi variraju u zavisnosti od položaja tumora i mogu uključivati krvarenje u stolici, promjene u učestalosti stolica, proliv ili zatvor, osjećaj nepotpunog pražnjenja, nadutost i slabost usljed dugotrajnog krvarenja. Krv u stolici često se pogrešno pripisuje hemoroidima, što otežava ranu dijagnozu.

Dijagnostika

Dijagnoza se najčešće postavlja kolonoskopijom sa biopsijom, koja pomaže u određivanju lokacije, izgleda i tipa tumora. Pored toga, koriste se ultrazvuk, skener i magnetna rezonanca abdomena. Anemija može biti jedini znak bolesti, posebno kod tumora u cekumu. Povišena alkalna fosfataza ukazuje na moguće metastaze u jetri.

Liječenje

Liječenje vodi multidisciplinarni tim. Najčešće je to hirurško uklanjanje tumora, ako nije prisutna potpuna opstrukcija. Preoperativno se anemija koriguje transfuzijama, a zračna terapija se ponekad primjenjuje prije operacije. U hitnim slučajevima sa opstrukcijom potrebne su više faze liječenja, uključujući dekompresiju i resekciju. Za karcinom rektuma može biti neophodno uklanjanje rektuma i trajna kolostomija.

Prevencija

Preporučuje se ishrana bogata prirodnim vlaknima, uključujući najmanje pet porcija voća i povrća dnevno, kao i redovno konzumiranje brokoli i kupusa. Treba ograničiti crveno meso na tri puta sedmično i izbjegavati iznutrice i suhomesnate proizvode, dok su riba i živinsko meso poželjni izvori proteina. Održavanje normalne tjelesne težine (BMI 18-25) i redovna fizička aktivnost tri puta sedmično značajno doprinose prevenciji. Polipektomija benignih polipa smanjuje rizik od raka za preko 75%.

Kontrole nakon operacije

Pacijenti koji su operisani od kolorektalnog karcinoma moraju redovno dolaziti na kontrole koje uključuju laboratorijske analize, ultrazvuk, skener ili magnetnu rezonancu abdomena i male karlice, kao i kolonoskopije. Tumorski markeri CEA i CA 19-9 se prate radi ranog otkrivanja recidiva bolesti.