Siva mrena (katarakta): Uzroci, simptomi i savremene metode lečenja katarakte u Srbiji

Šta je katarakta?

Kataraktom se naziva zamućenje očnog sočiva koje uzrokuje gubitak bistrine vida. To je kompleksna biohemijska, strukturna i optička promjena unutar sočiva, koja narušava propusnost i prelamanje svjetlosnih zraka, što rezultira zamućenim i nejasnim slikama na mrežnjači. U narodu je poznata kao siva mrena, te je najčešći uzrok smanjenog vida, naročito kod starijih osoba.

Učestalost i uzroci katarakte

Katarakta se najčešće javlja kod osoba starijih od 65 godina, pri čemu gotovo polovina njih ima neke promjene na sočivu, a kod onih iznad 70 godina gotovo svi imaju određeni stepen zamućenja. Različiti su faktori koji dovode do nastanka katarakte: urođene bolesti tokom trudnoće, genetski faktori poput juvenilne katarakte, hronične bolesti poput dijabetesa, dugotrajna upotreba kortikosteroida, djelovanje jonizujućeg zračenja, te oštećenja oka usljed povreda ili drugih oboljenja kao što je glaukom. Međutim, najdominantniji uzrok ostaje proces starenja.

Simptomi katarakte

Glavni simptomi uključuju zamućen vid, pojavu senki ili dupliranih slika, slabiju percepciju boja i osjetljivost na bljeskove svjetlosti. Noćni vid je posebno ugrožen, što otežava aktivnosti poput vožnje u mraku. Promjene dioptrije su česte jer katarakta mijenja prelamanje sočiva, zbog čega naočare često ne pomažu u potpunosti.

Klinička slika i dijagnoza

Katarakte se razlikuju prema morfologiji, od manjih mrlja do potpunog zamućenja. One mogu biti stacionarne (najčešće urođene) ili progredijentne (najčešće staračke i povezane sa različitim faktorima). Dijagnoza se postavlja na osnovu anamneze i detaljnog oftalmološkog pregleda uključujući OCT analizu.

Metode liječenja katarakte

Jedino efikasno liječenje je hirurško uklanjanje zamućenog sočiva. Moderne metode uključuju intrakapsularnu i ekstrakapsularnu ekstrakciju, ali savremen i najčešće primijenjen postupak je fakoemulzifikacija ultrazvukom koja traje oko 10 minuta uz lokalnu anesteziju. Pacijent nakon operacije može izaći iz klinike već za pola sata. Ugradnja fleksibilnih intraokularnih sočiva prati najnovije tehnološke trendove.

Kada je potrebna operacija?

Operacija se preporučuje kada vidna oštrina padne ispod 0.7 i ometa svakodnevne aktivnosti poput čitanja i vožnje, te kada postoji smanjenje kontrasta i percepcije boja uz povećan rizik od padova i povreda kod kretanja. Pravovremena intervencija je važna za očuvanje kvaliteta života.