Štetni Uticaji Pušenja na Zdravlje: Rak, Srčane Bolesti i Pasivno Pušenje

Istorija i dokazi o štetnosti pušenja

Štetni efekti pušenja prvi put su dokazani prije oko pedeset godina. Stavovi prema duvanu u Evropi varirali su od njegovog korištenja kao lijeka do kažnjavanja pušenja, dok je u 20. vijeku pušenje postalo društveno prihvatljiva navika.

Sredinom 20. vijeka započeta su istraživanja o uticaju pušenja na zdravlje. Godine 1952., britanski ljekari R. Doll i A. B. Hill povezali su pušenje s rakom pluća i bronha, infarktom miokarda i hroničnom opstruktivnom plućnom bolešću (HOBP). Izvještaj američke zdravstvene službe iz 1964. definisao je pušenje kao rizični faktor brojnih bolesti koje smanjuju kvalitet života i dovode do prerane smrti.

Hemijski sastojci i djelovanje nikotina

Duvanski dim sadrži više od 4.000 hemijskih supstanci, a njegovo najpoznatije jedinjenje nikotin izaziva zavisnost. Nikotin uzrokuje početnu stimulaciju nervnog sistema, a u većim dozama može dovesti do trovanja i smrti. Takođe, djeluje na nadbubrežne žlijezde oslobađajući adrenalin, što povisuje krvni pritisak i ubrzava srčani rad. Oštećenja na krvnim sudovima doprinose razvoju ateroskleroze i ugrušaka.

Pušenje i kardiovaskularne bolesti

Pušenje znatno povećava rizik od srčanih bolesti, moždanog udara i bolesti periferne cirkulacije. Rizik smrtnosti od kardiovaskularnih bolesti kod pušača je dvostruko veći, a oko 30-40% smrtnih slučajeva od koronarne bolesti povezano je s pušenjem.

Veza pušenja sa raznim vrstama raka

Više desetina štetnih sastojaka duvanskog dima, naročito katran, dokazano je kancerogeno. Pušenje je glavni faktor rizika za rak pluća, bronha, grkljana, usne duplje, jednjaka, bubrega, mokraćne bešike, gušterače, i nekih drugih vrsta raka poput raka grlića materice.

Posljedice po pluća i respiratorni sistem

Sastojci duvanskog dima izazivaju pojačanu produkciju sluzi, oštećuju cilijarni epitel i sužavaju bronhiole, što doprinosi razvoju hronične opstruktivne plućne bolesti (HOBP). Smrtnost od HOBP-a je šest puta veća kod pušača, a pušenje predisponira i respiratornim infekcijama te pogoršava astmu.

Ugljen monoksid i efekti na organizam

Ugljen monoksid iz cigaretskog dima vezuje se za hemoglobin i smanjuje snabdijevanje kisikom, što je posebno opasno za srčane pacijente i trudnice. Kod trudnica pušenje može uzrokovati nisku porođajnu težinu i veći rizik iznenadne smrti odojčeta.

Uticaj pušenja na reproduktivno zdravlje

Pušenje povećava rizik od neplodnosti, posebno kod žena koje puše više od 20 cigareta dnevno imaju veći rizik od tubarne neplodnosti i vanmaterične trudnoće. Takođe, pušenje može izazvati menstrualne poremećaje, raniji početak menopauze i smanjenu zaštitu od osteoporoze i kardiovaskularnih bolesti.

Pasivno pušenje i njegovi zdravstveni rizici

Duvanski dim štetno utiče i na nepušače izložene pasivnom pušenju. Rizik od srčanih bolesti i raka pluća veći je kod nepušača koji su izloženi dimu. Djeca i osobe s astmom prema pasivnom pušenju imaju češće respiratorne probleme, a novorođenčad izložena duvanskom dimu imaju povećan rizik od iznenadne smrti.

Štetni sastojci i radna okolina

Na radnom mjestu duvanski dim, zajedno s drugim toksičnim supstancama, povećava rizik od razvoja raka i drugih bolesti. Pušenje i pasivno pušenje djeluju kao iritansi, toksini i kancerogeni, te pogoršavaju efekte štetnih faktora iz radne okoline.