Stopa oboljevanja i smrtnosti od raka u centralnoj Srbiji: Podaci registra i važnost prevencije

Uvod u statistiku raka u centralnoj Srbiji

Maligni tumori su glavni uzrok bolesti, invaliditeta i prevremenih smrti u centralnoj Srbiji. Svake godine u Srbiji od raka oboli oko 32.000 osoba, dok oko 19.000 umire. Prema registru za rak iz centalne Srbije za 2002. godinu, evidentirano je 23.898 novoobolelih, uključujući 12.449 muškaraca i 11.449 žena.

Vrste raka kod muškaraca i žena

Muškarci su najčešće bolovali od raka pluća i bronha (23,9%), raka debelog creva (12,8%), prostate (7,9%), mokraćne bešike (7,7%) i želuca (5,7%). Kod žena su najčešće registrovani tumori dojke (25,4%), grlića materice (9,5%), debelog creva i rektuma (9,2%), pluća i bronha (7,8%) te tela materice (5,1%).

Smrtnost i rast obolevanja

Rak je drugi vodeći uzrok smrti, odmah nakon bolesti srca i krvnih sudova. Između 1990. i 2002. godine smrtnost od raka porasla je za oko 28%. U 2002. umrlo je 13.067 ljudi u centralnoj Srbiji, od čega 7.496 muškaraca i 5.571 žena. Najčešći uzroci smrti kod muškaraca su rak pluća i bronha, debelog creva, želuca, i prostate, dok su žene najčešće preminule od raka dojke, pluća, debelog creva i grlića materice.

Globalni trendovi i rizici

Svake godine u svijetu se dijagnostikuje preko 10 miliona novih slučajeva raka, a vjeruje se da trenutno oko 23 miliona ljudi boluje ili je završilo liječenje u prethodnih pet godina. Najviša stopa oboljevanja je zabilježena u razvijenim zemljama. Prema prognozama Međunarodnog udruženja za borbu protiv raka, broj oboljelih u istočnoj i južnoj Evropi će se do 2025. godine udvostručiti zbog faktora rizika i starenja populacije.

Prevencija - ključ za smanjenje učestalosti

Oko jedne trećine svih malignih tumora moglo bi se spriječiti eliminacijom faktora rizika poput pušenja, nepravilne ishrane i infekcija. Samo deset odsto tumora ima genetski uzrok, dok većina zavisi od načina života i okoline. Primarna prevencija, koja uklanja štetne navike i promoviše zdrave stilove života, može spriječiti dvije trećine slučajeva raka.

Važnost sekundarne prevencije i rane dijagnoze

Rano otkrivanje bolesti putem skrining programa je važno jer u mnogim slučajevima prevencija nije dovoljna. Najefikasniji su programi za rani skrining raka grlića materice, dojke i debelog creva. U Srbiji je od 2007. godine počeo program za rak debelog creva, dok je uvođenje skrininga za rak dojke u planu.

Skrining i edukacija u borbi protiv raka

Zbog jedne od najviših stopa oboljevanja od raka grlića materice u Evropi, Srbija je uz podršku Francuske i Svjetske zdravstvene organizacije započela pomenuti program skrininga u Braničevskom okrugu 2005. godine. Obuhvat pregleda značajno je porastao, što doprinosi ranom otkrivanju i smanjenju smrtnosti.

Zabrinjavajući trendovi u poslednjoj deceniji

Prema podacima Klinike za onkologiju u Nišu, ukupan broj obolelih od raka od 1996. do 2005. godine porastao je za 53%. Najveći rast registrovan je kod uroloških tumora (178%), tumora digestivnih organa (96%), ginekoloških tumora (51%) i raka dojke (23%).