Sve što treba da znate o Lajšmaniji: Prenos, simptomi i moderna terapija lajšmanijaze

Uvod u Lajšmaniju

Lajšmania je jednoćelijski parazit ovalnog ili okruglog oblika, sa ekscentričnim jedrom i blefaroplastom. Poznato je preko 30 vrsta ovog protozoa, od kojih najznačajnije vrste su Leishmania donovani, Leishmania tropica i Leishmania braziliensis. Ove flagelatne vrste parazitiraju u krvi i tkivima, ciljajući pre svega makrofage – ćelije odbrambenog sistema u organizmu.

Prijenos i prirodni rezervoari

Prirodni rezervoari lajšmanije su ljudi, psi i glodari. Parazit se prenosi ubodom zaražene ženke mušice Flebotomus papatači, poznate i kao nevid. Ove sitne mušice dužine oko 2-2,5 mm aktivne su od sumraka do svitanja, posebno u toplim klimatskim zonama i u dugim, suvljim letima u umerenim krajevima.

Zaraženje se dešava kada flebotomus ubode zdravu osobu i prenese parazite u kožu. Kod mediteranskog tipa bolesti čest je lanac pas–flebotomus–pas, dok se kod indijskog tipa kala-azara infekcija održava direktno čovek–flebotomus–čovek. Retko se prenosi transfuzijom krvi, zaraženim iglama, sa trudnice na plod ili seksualnim putem.

Klinički oblici lajšmanijaze

Lajšmanijaza se manifestuje u tri oblika: kožni (kutana), kožno-sluzokožni (mukokutana) i visceralni oblik poznat kao kala-azar ili "crna smrt". Godišnje se u svetu registruje oko 1,5 miliona slučajeva kožnog oblika i 0,5 miliona visceralne lajšmanijaze.

Kod kožnog oblika, nakon uboda nevida javlja se čvorić na koži koji može ulcerisati i stvarati rane sa uzdignutim ivicama. Limfni čvorovi ponekad bivaju uvećani. Češće dolazi do izlečenja, spontano ili uz terapiju, mada nelečene promene mogu trajati mesecima ili godinama i izazvati ožiljke. Kod kala-azara parazit ulazi u krvotok i napada organe imunološkog sistema, izazivajući povišenu temperaturu, uvećanje jetre, slezine i limfnih čvorova, te može završiti smrtnim ishodom ako se ne leči.

Postavljanje dijagnoze

Dijagnostika uključuje mikroskopski pregled uzoraka kože, koštane srži, slezine, jetre i limfnih čvorova bojenih Giemsa-Romanowskim, kultivaciju na posebnim agarima, kožni test antigenima, kao i serološke testove poput ITFA, RVK i ELISA.

Terapija

Kod kožnog oblika lajšmanijaze, rana se tretira infiltracijom petovalentnog antimona, dok se kod teže forme lijek daje intramuskularno kroz 20 dana. Pravovremeno liječenje je važno da bi se izbjegli trajni ožiljci i potencijalni recidivi bolesti.