Sve što treba znati o carskom rezu: indikacije, tehnike, rizici i oporavak u Srbiji

Šta je carski rez?

Carski rez je hirurški zahvat kojim se kroz rez na trbušnom zidu i donjem segmentu materice izvodi porođaj bebe u kasnoj trudnoći, završavajući porod putem abdomena. Ova procedura spada među najvažnije operacije u ginekologiji i akušerstvu. Naziv 'carski rez' potiče najverovatnije od latinskih reči sectio (rezanje) i caesareus (izrezan), a ne od rimskog cara Cezara, kako se često pogrešno smatra. U Evropi se pominje od XVI veka, dok je XIX vek označio važan napredak uvođenjem aseptičkih principa, a savremene tehnike počivaju na iskustvima XX veka.

Učestalost carskog reza u Srbiji

Carski rez je među deset najčešćih velikih hirurških intervencija, s varijabilnom stopom između regiona i bolnica. U Srbiji se oko 25% porođaja obavlja na ovaj način. Glavni faktori za povećanu učestalost su poremećaji u radu materice, prethodni carski rez, nepovoljan položaj ploda, fetalni distres, zastoj rasta ploda, prenesena i višeplodna trudnoća, starija životna dob trudnice i veća informisanost.

Indikacije za carski rez

Indikacije se dele na apsolutne, relativne i proširene. Apsolutne uključuju potpuno suženu karlicu, poprečni položaj ploda, centralnu placentu previa, teške komplikacije sa posteljicom i preeklampsiju-eklampsiju. Relativne su feto-pelvična disproporcija, placenta previa lateralis, dijabetes, blizanačka trudnoća i druge. Proširene indikacije obuhvataju razne anatomske i psihičke faktore, starost prvorotki preko 35 godina i ranije gubitke trudnoće. Kao glavni razlozi za carski rez navode se fetalni i majčinski distres, nepovoljan položaj ploda i prethodni CS.

Kontraindikacije i tehnike zahvata

Glavna kontraindikacija je nemanje medicinski opravdane indikacije. U Srbiji carski rez se ne izvodi na želju pacijentkinje ili radi komfora. Rez na abdomenu može biti medijalni, paramedijalni ili suprapubični poprečni, s tim da se danas najčešće koristi niski poprečni rez po Pfannenstielu zbog bolje estetike i zahvaćenosti tkiva. Rez na materici je najčešće horizontalni istmiko-cervikalni po Dorfleru.

Komplikacije i oporavak

Iako carski rez nije bez rizika, stopa komplikacija i smrtnosti je niska. Maternalni mortalitet iznosi oko 1-2 na 1000, a vodeći uzroci smrti su plućna embolija, kardiorespiratorni zastoj, krvavljenje i sepsa. Mogu se javiti i postoperativne komplikacije poput infekcija, problemi sa varenjem, problemi sa zašitkom reza i retke neželjene posledice u sledećim trudnoćama, uključujući ponovni CS. Oporavak traje oko pet dana u bolnici, s redovnim praćenjem i analgeticima, a prva aktivnost nakon operacije obično počinje već nakon 24 sata.

Trudnoća i porođaj nakon carskog reza

Nekada se savetovala pauza od tri godine posle carskog reza, dok je danas preporuka minimalno 18 meseci. Rizici su veći, poput placente praevie i acrete. Međutim, vaginalni porođaj posle carskog reza sve je češći i moguć kod 18-44% žena uz odgovarajuće indikacije i nadzor. Odluku o načinu porođaja donosi lekar, jer se nije uvek uspostavio protokol za samostalni izbor pacijentkinje.

Zaključak

Do polovine žena koje su imale carski rez može se poroditi vaginalno. Zahvaljujući modernoj medicini, carski rez je sigurna i korisna procedura ako su indikacije ispravno postavljene. Nije poželjno izvođenje operacije bez jasne medicinske potrebe.