Sve što treba znati o gojaznosti: faktori rizika, komplikacije i savremeni načini lečenja

Šta je gojaznost i faktori rizika

Gojaznost predstavlja bolest nastalu zbog unosa višeg broja hranljivih materija, usled čega dolazi do prekomernog taloženja masnog tkiva u tijelu. Najčešće nastaje zbog povećanog unosa hrane, dok je u manjini slučajeva (0,5-5%) sekundarna, tj. izazvana drugim bolestima i stanjima. Genetska predispozicija utiče na broj masnih ćelija (adipocita), dok njihova veličina zavisi od ishrane i životnih faza.

Faktori rizika uključuju preveliki unos kalorija, nepoželjne kombinacije hrane poput prostih ugljenih hidrata sa koncentrovanim mastima, manjak fizičke aktivnosti, socijalne faktore, alkohol, prekid pušenja, trudnoću, menopauzu i određene lekove. Gojaznost se često razvija postepeno, a alarmirajući znaci su promjene u izgledu tijela i simptomi poput bolova u zglobovima i umora.

Komplikacije i tipovi gojaznosti

Posledice gojaznosti su široke i uključuju kardiovaskularne bolesti, metaboličke poremećaje, probavne probleme kao kalkulozu žučne kese, poremećaje endokrinih žlijezda, pa čak i karcinome. Indeks tjelesne mase (BMI) iznad 25 označava prekomjernu težinu, dok BMI iznad 30 ukazuje na gojaznost. Bolji pokazatelj zdravstvenog rizika predstavlja raspodjela masnog tkiva: androidni tip (jabuka), karakterističan za muškarce, nosi veći rizik od dijabetesa i srčanih bolesti, dok je ginoidni (kruška) tip češći kod žena.

Lečenje gojaznosti

Lečenje je kompleksno i dugotrajno, uključuje promjenu ishrane, povećanu fizičku aktivnost, psihološku podršku, lijekove i u nekim slučajevima hirurške metode. Izazov je motivacija pacijenta i održavanje rezultata, a cilj je stabilizacija težine u zdravim granicama (BMI između 18,9 i 24,9). Ključ primarne prevencije je sprečavanje nastanka gojaznosti kod osoba sa graničnom tjelesnom masom kroz izmjenu životnih navika.

Preporuke za ishranu i fizičku aktivnost

Preporučuje se umerena aerobna aktivnost 30-60 minuta dnevno, najčešće šetnja, plivanje, vožnja bicikla ili lagane vježbe, najmanje pet dana u sedmici. Ishrana treba biti raznovrsna, uz smanjen unos prostih ugljenih hidrata, trans i zasićenih masti. Mediteranska i skandinavska ishrana, bogate omega-3 i omega-6 masnim kiselinama, smatraju se najboljim modelima. Unos najmanje pet manjih obroka dnevno pomaže održavanju stabilnog nivoa energije i prevenciji prejedanja.

Proces mršavljenja i realna očekivanja

Mnogi pacijenti imaju nerealna očekivanja o brzom mršavljenju bez napora. Gubitak kilograma je zahtjevan i često zahtijeva više pokušaja. Cilj je smanjenje zdravstvenih rizika poput hipertenzije i dijabetesa. Tijekom mršavljenja važna je dosljednost i održavanje postignute težine uz odgovarajuću podršku stručnjaka. Medikamentozna terapija se koristi kod visokorizičnih pacijenata ili kada promjene životnog stila nisu dovoljne, često kao priprema za hirurgiju želuca.