Sve što trebate znati o holesterolu: normalne vrijednosti, vrste i njihov uticaj na zdravlje srca

Šta je holesterol i zašto je važan?

Holesterol je esencijalni dio ljudskog organizma koji je neophodan za pravilno funkcionisanje ćelija. On je strukturni element svih ćelijskih membrana, a u pojedinim organima igra ključne uloge, poput sinteze holnih kiselina u jetri, steroidnih hormona u nadbubrežnim žlijezdama i transporta vitamina rastvorljivih u mastima (A, D, E, K).

Poreklo i sinteza holesterola

Holesterol u organizmu potiče iz dva izvora: endogenog – koji ćelije same sintetizuju, i egzogenog – koji se unosi hranom. Otprilike dvije trećine holesterola nastaje u tijelu (oko 800-900 mg dnevno kod odraslih), dok se jedna trećina unosi putem ishrane. Jetra je glavni organ za njegovu sintezu, uz ulogu crevne sluzokože i nadbubrežnih žlijezda.

Transport holesterola u krvi

Zbog svoje netopivosti u vodi, holesterol se u krvi vezuje za proteine i formira lipoproteine različitih gustina: VLDL (vrlo male gustine), LDL (male gustine) i HDL (velike gustine).

Normalne vrijednosti i faktori koji utiču na holesterol

Normalni nivoi holesterola u krvi kreću se od 3,10 do 5,5 mmol/l. Povišeni holesterol obično nastaje usljed nepravilne ishrane bogate mastima, bolesti kao što su hepatitis, dijabetes i hipotireoza, kao i usled genetskih poremećaja. Takođe, određeni lijekovi mogu povećati holesterol. Niži nivoi se javljaju kod nekih bolesti jetre, povećane funkcije štitne žlijezde ili pothranjenosti.

Važnost HDL i LDL holesterola

HDL holesterol, poznat i kao "dobri" holesterol, čini oko 20% ukupnog holesterola u serumu. Veće vrijednosti HDL-a štite od kardiovaskularnih bolesti jer pomažu u čišćenju krvnih sudova. Njegov normalni raspon je 1,03-1,55 mmol/L. Na HDL nivo utiču fizička aktivnost, prestanak pušenja i ženski pol zbog estrogena.

LDL ili "loš" holesterol predstavlja faktor rizika za koronarne bolesti i aterosklerozu. Njegove funkcije i regulacija kroz LDL receptore ključni su za metabolizam holesterola u ćeliji. Normalne vrijednosti LDL holesterola su 1,55-4,53 mmol/L. Povišene vrijednosti povezuju se sa nezdravom ishranom i stresom, što povećava rizik od kardiovaskularnih problema.