Sveobuhvatni vodič kroz vrste, uzroke i lečenje akni u različitim fazama života

Šta su akne i zašto nastaju?

Akne su inflamatorno oboljenje kože koje se javlja uglavnom na područjima sa sebacealnim folikulima. Najčešće se javljaju tokom puberteta zbog pojačanog lučenja sebuma pod uticajem androgenih hormona, ali se mogu pojaviti i kod novorođenčadi i odraslih osoba. Postoje različiti tipovi akni, koji se klasifikuju prema uzrastu, izgledu promena i uzrocima. Lečenje akni je često dugotrajan proces koji zahteva predanost i redovne kontrole kod dermatologa. Samostalno lečenje nije preporučljivo jer bez stručnog vođenja lečenje može trajati duže i povećava rizik od nastanka ožiljaka.

Vrste akni prema uzrastu

Acne neonatum javljaju se kod novorođenčadi, češće kod dečaka, i manifestuju se zatvorenim komedonima i gnojnom sadržajem najviše na obrazima i čelu. Nastaju pod dejstvom majčinih androgena. Acne infantum (ili acne juvenilis) pozicionira se između trećeg i dvanaestog meseca života, uglavnom na obrazima. Acne vulgaris su najraširenije i pojavljuju se u pubertetu, češće i intenzivnije kod muškaraca, lokalizovane najčešće na centralnom delu lica, grudnom košu i leđima. Osnovni oblik je mikrokomedon koji može evoluirati u zatvorene ili otvorene komedone i ostavljati ožiljke. Acne tarda se javljaju kod odraslih posle 25. godine, najčešće kod žena, usled hormonskih promena tokom trudnoće, menstrualnog ciklusa ili menopauze.

Vrste akni prema izgledu promena

Acne comedonica je najblaži oblik, gde dominiraju zatvoreni i otvoreni komedoni, bez inflamacije, uglavnom na čelu, nosu i obrazima. Acne papulo-pustulosa karakterišu papule i pustule sa crvenilom i upalom. Acne nodulo-cystica uključuje bolne, čvrste čvoriće koji mogu ostaviti ožiljke i hiperpigmentacije. Acne conglobata je teži oblik sa nodusima i čirevima, uglavnom na licu, vratu i leđima, sa značajnim rizikom od ožiljaka. Acne fulminans ili Acne maligna, javlja se kod mlađih muškaraca sa teškim simptomima poput bolova u zglobovima i povišene temperature, često povezano sa lečenjem izotretinoinom ili upotrebom steroida.

Ostali oblici akni

Acne excoriée su često kod mladih žena koje stiskaju bubuljice, što dovodi do ožiljaka. Acne oleosa nastaju usled čestog kontakta sa uljima, uglavnom na butinama i rukama. Acne medicamentosa su uzrokovane lekovima poput glukokortikoida i povlače se nakon prekida terapije. Acne mechanica se javljaju kod sportista zbog znojenja i uske odeće, dok acne cosmetica nastaju usled kozmetičkih proizvoda koji izazivaju začepljenje žlezda.

Važnost medicinske kontrole kod lečenja akni

Za uspešno lečenje i minimalizaciju ožiljaka neophodno je da akne leči dermatolog, koji može preporučiti adekvatnu terapiju i savete za negu kože. Redovne kontrole i upornost u lečenju su ključni za postizanje pozitivnih rezultata.