Sindrom policističnih jajnika: uzroci, simptomi, dijagnoza i savremeni načini liječenja

Šta je sindrom policističnih jajnika?

Sindrom policističnih jajnika (PCOS) predstavlja najčešći hormonski poremećaj kod žena i glavni je uzrok izostanka ovulacije. Karakterizira ga pojava cističnih folikula u kori jajnika, nepravilne ili odsutne menstruacije, neplodnost, pojačana dlakavost, opadanje kose i akne. Naziv bolesti potiče od izgleda jajnika koje imaju brojne male ciste.

Učestalost i uzrok bolesti

Prema današnjim kriterijumima, od PCOS-a boluje između 5 i 10% žena u reproduktivnom periodu. Ultrazvučni pregledi često otkrivaju ciste na jajnicima u čak 22 do 25% žena, no ne kod svih se javljaju drugi simptomi sindroma. Tačan uzrok nastanka PCOS-a još nije u potpunosti razjašnjen, ali je povezan s hormonskim disbalansima i insulinskom rezistencijom.

Klinička slika i simptomi

Sindrom uzrokuje povišen nivo muških hormona (androgena), što dovodi do neredovnih menstruacija ili njihovog potpunog izostanka, neplodnosti, nakupljanja masnog tkiva u trbušnoj regiji, pojačane dlakavosti, akni, opadanja kose, masne kože, povišenog libida i povećanja klitorisa. Simptomi variraju kod svake žene i ne moraju se pojaviti istovremeno.

Rizici povezani sa sindromom

Pored poremećaja reprodukcije, sindrom je povezan sa višim rizikom od razvoja dijabetesa, kardiovaskularnih bolesti, anemije, povišenog krvnog pritiska, spontanih pobačaja i nekih malignih bolesti poput raka endometrijuma i jajnika. Zbog toga je praćenje i liječenje bolesti važno tokom čitavog života.

Dijagnostika

Dijagnoza se postavlja kombinacijom kliničkih simptoma, hormonskih analiza i ultrazvučnog pregleda, pri čemu je transvaginalni ultrazvuk zlatni standard za identifikaciju cisti i promjena na jajniku.

Opcije liječenja

Liječenje se prilagođava individualno i zavisi od simptoma i želje žene da zatrudni. Osnovne mjere uključuju smanjenje tjelesne težine, povećanje fizičke aktivnosti, prestanak pušenja i alkohola te korištenje propisanih lijekova. Najčešće se koriste hormonske kontracepcijske tablete, GnRH analozi, lijekovi za regulaciju težine, kortikosteroidi, antiandrogeni i lijekovi za povećanje osjetljivosti na insulin.

Hirurški zahvati, poput djelomičnog ili potpunog odstranjivanja jajnika ili elektrokauterizacije, primjenjuju se u težim slučajevima kada druge metode nisu učinkovite.