Sve što trebate znati o rikecijama: uzročnici pegavca i Q groznice, simptomi i liječenje rikecioza

Osnovne karakteristike rikecija

Rikecije su gram-negativne bakterije koje se razmnožavaju samo unutar živih ćelija osjetljivih domaćina. Njihova dužina iznosi između 0,3 i 0,5 mikrona, a nalaze se intracitoplazmatski ili intranuklearno. Ove bakterije pokazuju pleomorfizam, javljaju se kao kokobacili, diplobacili ili pojedinačni štapići. Iako su nekada bile smatrane virusima zbog svojstava poput razmnožavanja isključivo u živim ćelijama i nemogućnosti kulture na hranjivim podlogama, rikecije imaju DNK i RNK, ćelijski zid gram-negativnih bakterija, sopstveni enzimski sistem i reaguju na antibiotike.

Otpornost i put prenošenja

Rikecije su osjetljive na uticaje spoljne sredine i lako se uništavaju na sobnoj temperaturi, ultraljubičastim zracima i dezinfekcijskim sredstvima. Međutim, mogu opstati do godinu dana u izmetu vaši ako su uslovi temperature i vlage povoljni. Njihov prirodni rezervoar su insekti poput buva i vaši, a čovjek se zarazi ulaskom u lanac pacov-buva ili krpelj-ovca. Izuzetak je Rickettsia prowazekii, kod koje je čovjek jedini domaćin, a prenos se vrši putem bijelih vaši.

Klinički značaj i bolesti uzrokovane rikecijama

Pegavac uzrokuje Rickettsia prowazekii i prenosi se isključivo bijelim vašima. Nakon perioda inkubacije od 10 do 14 dana, javlja se osip i ozbiljno tifozno stanje s visokim temperaturom, bolovima u mišićima i zglobovima, crvenilom lica i jezivim opšteprisutnim simptomima. Brill-Zinsserova bolest je rekurentni oblik pegavca kod osoba koje su ga prethodno preležale. Q groznica, koju izaziva Coxiella burnetii, karakteriše visoka temperatura, bolovi u mišićima i zglobovima i respiratorni simptomi poput suhog kašlja i intersticijske pneumonije. Komplikacije mogu uključivati oštećenje jetre, srčane mišiće i nervni sistem.

Dijagnostika i liječenje

Dijagnostika se bazira na serološkim testovima jer je izolacija rikecija iz različitih uzoraka komplicirana i rizična. Primjeri testova su Weil-Welixova reakcija i test indirektne imunofluorescencije. Liječenje uključuje primjenu antibiotika kao što su tetraciklini i hloramfenikol, a simptomatska terapija obuhvata nadoknadu tečnosti, vitamine i korištenje kortikosteroida po potrebi.