Zašto je HPV vakcina ključna u borbi protiv raka grlića materice i drugih karcinoma kod žena i muškaraca?

Šta je humani papiloma virus (HPV)?

HPV je velika grupa virusa sa preko 200 tipova, koji inficiraju epitel kože i sluzokožu. Većina tipova uzrokuje bezopasne promjene kao što su bradavice, koje često sami nestaju. Međutim, oko 40 tipova dovodi do genitalnih infekcija koje mogu imati ozbiljne posljedice.

Kako dolazi do zaraze HPV-om?

HPV se najčešće prenosi nezaštićenim seksualnim odnosom, što ga čini najčešćom seksualno prenosivom infekcijom danas. Zaražena osoba bez simptoma može zaraziti partnere. Virus se takođe prenosi direktnim kontaktom koža na kožu, kontaminiranim predmetima ili s majke na novorođenče tijekom porođaja.

Globalna učestalost i zdravstveni rizici

Prema Svjetskoj zdravstvenoj organizaciji, 80% seksualno aktivnih osoba izloženo je HPV-u barem jednom u životu, najčešće između 15. i 24. godine. Na svijetu je preko 630 miliona inficiranih, podjednako muškaraca i žena. Infekcija često nema simptome, ali može prouzrokovati ozbiljne dječije i odrasle bolesti, uključujući različite vrste raka.

Oboljenja izazvana HPV-om

HPV se dijeli na nisko rizične tipove (6 i 11), koji izazivaju genitalne bradavice, i visoko rizične tipove (npr. 16, 18, 31 i drugi) povezane s rakom grlića materice i drugih karcinoma poput vagine, vulve, penisa, analnog područja i glave i vrata. Bolesti povezane s HPV-om nerijetko su bez simptoma 10-15 godina, što otežava raniju dijagnozu.

Situacija u Srbiji

U Srbiji godišnje oko 1.500 žena oboli, a oko 700 umre od raka grlića materice. Srbija je među evropskim zemljama s najvišom učestalošću ovog raka, uz trend ranijih pojavljivanja simptoma u dobi oko 32-35 godina. To je zabrinjavajuće jer postoji dostupna vakcina koja brojne bolesti može spriječiti.

Šta je HPV vakcina?

HPV vakcina je neviva, napravljena od virusnog proteina, i štiti protiv devet tipova HPV virusa, uključujući one povezane s karcinomima i kondilomima. Koristi se od 2006. godine sa preko 500 miliona datih doza, bez težih komplikacija. Ne može izazvati infekciju jer ne sadrži živu virusnu česticu i nije povezana s autoimunim bolestima.

Efikasnost HG vakcine i primjena

Vakcinacija štiti do 100% od prekanceroznih lezija koje prethode raku. Primjer Australije pokazuje smanjenje HPV infekcija za 92%, te prekanceroznih lezija kod mladih značajno ispod. Preporučuje se vakcinacija djece od 9 do 19 godina, prije početka seksualnih odnosa. Obavezno se vakcinišu i dječaci, kao i imunokompromitovane osobe. Žene mogu da prime vakcinu do 26, a muškarci do 21 godine.

Mjere sigurnosti i neželjeni efekti

HPV vakcina može uzrokovati blagi otok i crvenilo na mjestu uboda ili kratkotrajnu temperaturu i glavobolju. Istraživanja su jasno pokazala da vakcina ne utiče na plodnost, već je čak u nekim slučajevima ima zaštitnu ulogu po plodnost muškaraca.

Dugotrajnost zaštite i broj doza

Zaštita traje najmanje 18 godina koliko se vakcina prati, a nivo antitijela ne opada. Djeca do 14 godina primaju dvije doze, stariji tri. Proces je jednostavan i vakcinu preporučuju zdravstvene institucije kao jednu od najvažnijih preventivnih mjera.

HPV atlas i situacija u Evropi

Srbija se 2023. godine prvi put našla na HPV atlasu među 47 evropskih zemalja, gdje zauzima 29. mjesto s vakcinacijom dostupnom od dvije godine. Položaj Srbije je optimističan i usporediv s državama koje vakcinu primjenjuju duže.

Dr Marija Kostić Vučićević poručuje: „Vakcina protiv HP virusa je bezbedna, efikasna i dostupna u našoj zemlji, a time činite mnogo za budućnost i zdravlje svog deteta.”